مبحث پنجم: مخاطبان تنبیه
گفتار اول : کودکان18
1-مرحله شیر خوارگی19
2-مرحله نوپایی20
3-مرحله کودکی21
گفتار دوم : نوجوانان و جوانان 22
1-دوره دبیرستان(متوسطه اول)22
2-دوره دبیرستان(متوسطه دوم)22
گفتار سوم : خانواده23
فصل دوم: بزهکاری
مبحث اول:تعریف بزهکاری
گفتار اول: بزهکاری درلغت25
گفتار دوم: بزهکاری دراصطلاح عرف25
گفتارسوم: انواع بزهکاری26
مبحث دوم: بزهکاری دانش آموزان
گفتاراول: تعریف بزهکاری دانش آموزی27
گفتاردوم: عوامل موثردربزهکاری نوجوانان(دانش آموزان)27
گفتارسوم:دلایل بزهکاری درمدرسه28
1- خانواده28
2-محیط29
3-همسالان29
4- مربیان30
مبحث سوم : مبانی نظری در بزهکاری
گفتار اول:نظریات اجتماعی31
1-نظریه محرومیت مادری و بزهکاری بولبی31
2-نظریه یادگیری بزهکاری31
3- نظریه تداعی افتراقی31
4- نظریه یادگیری اجتماعی32
گفتار دوم: نظریه روانشناسانه33
1-نظریه پرخاشگری رسانه ای33
2-نظریه رشد اخلاقی34
3-نظریه پیشگویی خودکام بخش34
4-نظریه تعاملی تورن بری35
5-نظریه پایه سنی لوب و لمپسون35
مبحث چهارم:تاثیرات تنبیه بر بزهکاری دانش آموزان
گفتار اول:تاثیرکوتاه مدت36
1-واکنش فوری درمدرسه.36
2-واکنش بیرون ازمدرسه37
گفتار دوم:تاثیرات بلند مدت38
1-برچسب زنی38
2-مجرمیت38
مبحث پنجم: اسناد موجود در ممنوعیت تنبیه
گفتاراول: آیات وروایات40
گفتاردوم: قوانین موضوعه40
گفتارسوم: آیین نامه ها و بخشنامه ها41
بخش دوم: حقوق دانشآموزان و نحوهی رفتار با آنان و پیشگیری
فصل اول: حقوق ورفتار
مبحث اول:حقوق کودک و دانش آموز
گفتار اول : حقوق اولیه44
1-حق هویت و تضمین های آن44
2- حق تابعیت.45
3- حق حمایت45
4-حق عدم تبعیض46
5- حق تحصیل علم46
گفتار دوم : حقوق ثانویه47
1-حق رفاه47
2-حق برخورداری از خانواده48
3-حق اجتماعی شدن.48
4-حق مراقبت49
5-حق حفاظت در برابر بی توجهی و سوء رفتار49
6-حق ترمیم بزه دیدگی50
مبحث دوم: کلیدهای رفتار با نوجوانان و دانش آموزان
گفتار اول: راهکارهای دینی و اجتماعی51
1- پرورش روحیه دین داری در کودکان51
2-آموزش مهارت های اجتماعی .52
3- ایجاد اعتماد53
گفتار دوم: راهکارهای آموزشی در مدارس54
1- شناسایی اولیه کودکان54
2- تهیه و اجرای برنامه مبارزه با رفتارهای نامناسب55
3- تضمین حمایت از قربانیان رفتار نامناسب 55
4- کمک به دانش آموزان خشونت گرا56
گفتارسوم: راهکارهای تربیتی و معنوی کودکان ونوجوانان57
الف: برنامه های پیش ازتولد57
1-انتخاب همسر57
2-روزی حلال58
3-حق بقاء58
4-نام گذاری کودک59
5-خواندن ادعیه هنگام بارداری60
ب: برنامه های پس از تولد60
1- خواندن اذان واقامه در گوش کودکان60
2- حمایت و مراقبت از کودک در خانواده61
3- حمایت ومراقبت ازکودک دراجتماع61
مبحث سوم : نا رساییهای روانی و توصیه های پیشگیرانه
گفتار اول : نارسایی های روانی62
1- جهل.62
2- سوءظن62
3- کینه ورزی63
4- بخل63
5- هوای نفس64
گفتاردوم : توصیه های پیشگیرانه مقابله بانارساییهای روانی64
گفتار سوم: رویکردحمایتی پیشگیری65
1- توجه به آینده65
2- ارزشمند بودن اطفال66
3- کاهش بزهکاری66
فصل دوم: آموزش و پرورش وپیشگیری
مبحث اول: اهداف و ساختار آموزش و پرورش
گفتاراول : آموزش و پرورش68
1- تعریف آموزش و پرورش68
2- اهمیت اموزش و پرورش69
گفتاردوم: مسائل و هدف آموزش و پرورش69
گفتارسوم: محتوای آموزش و پرورش71
مبحث دوم : شمول آموزش و پرورش
گفتار اول : آموزش و پرورش و آموزه های دینی72
گفتار دوم : آموزش و پرورش وآموزه های بین المللی72
گفتار سوم : مبانی مشترک اسناد بین المللی وآموزش وپرورش73
1-رایگان بودن آموزش73
2-همگانی بودن آموزش73
3-رشد و کمال انسانی73
4-استقلال والدین درانتخاب نوع آموزش وپرورش73
5-سهیم بودن دولت در آموزش و پرورش73
6-ممنوعیت هر گونه تنبیه در مدارس73
مبحث سوم: رده بندی مسائل آموزش و پرورش با پیشگیری رشد مدار
گفتار اول : رده بندی از نظر ارتباط هدف74
گفتار دوم : رده بندی از نظر بازده کاری.74
گفتار سوم : رده بندی از نظر علت و ماهیت74
فصل سوم: ساختار و تعالیم آموزش و پرورش برای تحقق پیشگیری رشد مدار
مبحث اول : ساختارها
گفتار اول : مدرسه76
گفتار دوم : معاونت پرورشی و تربیت بدنی76
گفتار سوم : هسته مشاوره و فعالیت های رشدی77
1-مسئول پیشگیری77
2-مسئول آشنا سازی77
3-رشد تحصیلی – شغلی77
4-مشورت78
5-مشاوره شخصی و فردی78
مبحث دوم : تعلیمات آموزش و پرورش در اجرای پیشگیری با توجه به آموزه های دینی و قوانین و آیین نامه ها
گفتار اول : محیط های تحصیلی و اجتماعی شدن78
1-تعلیم و تربیت و باز اجتماعی شدن79
2-سازماندهی توسط بزرگسالان و اجتماعی شدن.79
3-تفاوت های جنسی و اجتماعی شدن79
4-معلمان به عنوان الگو در اجتماعی شدن80
گفتار دوم : آموزه های دینی و اجتماعی شدن.80
گفتارسوم: آموزه های بین المللی واجتماعی شدن80
1-مشارکت.80
2-آموزش در مدارس (معلمان)81
3-خانواده81
4-جامعه81
گفتارچهارم: کنترل خشونت دانش آموزان81
گفتار پنجم : کنترل پرخشاگری دانش آموزان82
گفتار ششم : آموزش های اخلاقی82
مبحث سوم : پیشگیری در سطح خانواده
گفتار اول : آموزش خانواده 83
گفتار دوم : دانش آموزان به عنوان پدران و مادران آینده85
گفتار سوم : آموزه های دینی موثر برای آموزش خانواده86
مبحث چهارم : پیشگیری در سطح همسالان و محیط
گفتار اول : پیشگیری در سطح محیط تحصیلی و غیر تحصیلی86
گفتاردوم : مدرسه و مسجد کانون پیشرفت محلی87
گفتار سوم : آموزه های دینی و بین المللی برون مدرسه ای آموزش و پرورش88
گفتار چهارم : پیشگیری محیطی و ساختارها89
1-معماری و طراحی مدرسه89
2-کنترل دانش آموزان با ابزار مدرن90
نتیجه و پیشنهادها92
فهرست منابع96

چکیده
از دیرباز مناقشه برمیزان اثربخشی تنبیه میان دیدگاههای مختلف روان شناختی، علوم تربیتی و اسلام وجود داشته است. تنبیه به معنای آگاهانیدن و واقف گردانیدن به چیزی آمده است. معمولاً روانشناسان تنبیه را جایز نمیدانند و برای آن عوارض نامطلوبی همچون ترس، عدم یادگیری رفتار درست، پرخاشگری نسبت به عامل تنبیهکننده، جانشین شدن یک پاسخ نامطلوب به جای پاسخ نامطلوب دیگر و الگو برداری از آن توسط دیگران بر میشمارند.
تنبیه اطفال درغالب موارد در آیات وروایات و نزد علمای دینی و دانشمندان علوم مختلف امری مذموم بوده وحتی اگر در موارد بسیار کمی هم به آن اشاره داشتند اعتقادشان براین بود که تنبیه کودک باید به اندازه جرم وگناه او باشد، نه بیشتر ازآن؛ یعنی باید به میزان و مصلحت باشد و اگر کودک عقوبت رفتار اشتباه یا خلاف را نمیداند و یا پیش ازتنبیه آگاه شد نباید او راتنبیه کرد. همچنین، نباید به خاطر تخلیه هیجانی کودک را مورد عتاب وتنبیه قرار داد بلکه بهتراست از روشهای جانشین تنبیه همچون افزایش سن رشد، گذشت زمان، و نادیده گرفتن استفاده کرد. در این راستا، مهمترین و مناسبترین بستر برای تحقق سیاستهای پیشگیرانه از تنبیه و بزهکاری که ممکن است در نتیجه تنبیه به وجود آید، آموزش وپرورش است.
آموزش و پرورش با در اختیار داشتن طیف گستردهای از کودکان و نوجوانان و دارا بودن ساختارهای مناسب درعرصه تعلیم وتربیت میتواند با تفکیک عرف و عادات فرهنگی و اجتماعی و دینی جامعه با اسناد الزامآور و تعهدآور همسو با تعلیمات پیشگیرنده عمل کند و به طور غیرمستقیم به عنوان نهاد پیشگیری از جرم درجهان شناخته شود.

واژگان کلیدی: تنبیه اطفال، بزهکاری، پیشگیری، آموزش و پرورش، تعلیم و تربیت

مقدمه
آیا این ضرب المثل قدیمی صحیح است؟«کسی که بچه خود را نزند، روزی به سینه خود خواهد زد». ازدیرباز برای عامه مردم جا افتاده که در مقابل هرکار نادرستی که از اطفال سر میزند باید او را تنبیه کرد تا یاد بگیرد که آن کار را تکرار نکند و این امر به صورت شایع و فراگیر از زمانهای قدیم در مکتب خانهها و سپس درکلاسهای درس آموزش و پرورش به اجرا در میآمد و چه بسا به خاطر برخی تنبیهات ناشایست و بیمورد بسیاری از افراد از تعلیم و تربیت باز ماندند.
و این مطلب که اگر تنبیه نبود ما به جایی نمیرسیدیم یا اگر ترس نباشد بچه آدم نمیشود حتی از زبان بزرگان جوامع مختلف شنیده شده است ولی پس ازسالها تحقیق و پژوهش، روان شناسان و جامعه شناسان به این نتیجه رسیدند که پاسخ نامطلوب به رفتارهای هیجانی کودکان باعث عدم یادگیری رفتار مناسب شده و ترس و وحشت را در کودکان تقویت کرده و چه بسا جراحت روحی کودکان را افزایش داده و از این طریق آنها را برای ارتکاب اعمال ناپسند در جامعه ترغیب میکند. لذا دانشمند علوم مختلف با توجه به آموزههای دینی و تجارب آموخته از گذشتگان معتقدند که استفاده از روشهای جانشین تنبیه موجب تشویق اطفال به انجام اعمال مثبت شده وآنها را از بزهکاری احتمالی در آینده دور میسازد.
بنابراین آموزش و پرورش به عنوان اصلیترین نهاد قدرت و تأثیرگذارترین آن و تنها نهادی که
میتواند پیشگیری از تنبیه و بزهکاری را بصورت صحیح در قالب آموزشهای رایج تربیتی محقق سازد وکودکان ونوجوانان و جوانان را با توجه به آموزههای دینی وتعالیم نوین آموزشی به گونهای پرورش دهد که درآینده جامعهای عاری از هرگونه ارتکاب جرم داشته باشیم.

الف) بیان مسئله
درنظام آموزش و پرورش ایران برخی از معلمان و مربیان دانسته یا ندانسته، عمد یا سهو به صور مختلف کلامی، نوشتاری، کم کردن نمره، اخراج ازکلاس یا جسمی، دانشآموزان را مورد تنبیه قرار
میدهند که با این اعمال، حقوق فردی آنان اعم از عاطفی، روانی، حیثیتی را خدشهدار و جایگاه اجتماعی آنها را درکلاس، مدرسه و حتی جامعهی بیرون از مدرسه متزلزل نموده که چه بسا ممکن است تا سالها قابل جبران نباشد یا حتی موجب برچسبزنی آنان درآینده شده و شخص تنبیه شده ناخواسته به سمت ارتکاب جرم سوق یافته و این امر باعث افزایش بزهکاری در جامعه گردد. در این پایاننامه تنبیه دانشآموزان، بزهکاری آنان و راهکارهای پیشگیری ازآن در مدارس ایران به ویژه مقطع متوسطه مورد مطالعه قرار گرفته و متغیرهای اصلی و فرعی منتسب در چارچوب نظام آموزش و پرورش ایران تبیین میگردد تا باشد با تنویر افکار عموم ملت شریف ایران خاصه معلمان و مربیان آموزش و پرورش بتوان در سطح وسیعی بزهکاری را در جامعه کاهش داده و در تربیت نسل جوان و ترغیب آنان برپایبندی به قانون و در جهت هرچه بهتر نظم در جامعه به توفیقات چشمگیری دست یافت.

ب) سابقه، اهمیت و ضرورت تحقیق
درارتباط با پیشینهی پژوهش درمقاطع کارشناسی ارشد و دوره دکتری در مورد پیشگیری از بزهکاری(جرم) مقالات و پایاننامههای زیادی نوشته شده اما درخصوص تنبیه اطفال و بزهکاری دانشآموزان و تأثیر تنبیه دانشآموزان بر بزهکاری آنان درآینده مطلب خاصی تاکنون به چاپ نرسیده و موضوع پایاننامه در دوره کارشناسی ارشد یا دکتری نبوده است لذا اهمیت این پایاننامه در تنویر افکار عمومی خاصه معلمان و مربیان در نظام آموزش و پرورش در راستای کاهش تنبیه و اصلاح رفتار با دانش آموزان که منتج به کاهش بزهکاری در جامعه میگردد بیش از پیش خواهد بود و این پایاننامه علاوه بر بدیع بودن، ساختاری نو در نحوه رفتار معلمان و مربیان درآموزش و پرورش و برنامههای آن در تربیت نسلی آگاه و قانون مدار ایجاد خواهد کرد و در پیشگیری از ارتکاب جرم در جامعه وکاهش بزهکاری اطفال نقش بسزایی خواهد داشت.

ج)اهداف پژوهش
به لحاظ اینکه در مطالعات کتابخانهای ایران هیچ تحقیقی در این زمینه بویژه در قالب پایاننامه صورت نگرفته است مضافاً براین که به لحاظ اهمیت پیشگیری ازجرم به طور بنیادی در مقاطع ابتدائی و متوسطه اول ودوم درآموزش و پرورش و ایجاد یک جامعهی پویا و قانون مدار نیاز به تحقیقات جدید گسترده برای تنویر افکار عمومی وجود دارد. اهمیت این پایاننامه زمانی افزونتر میشود که با توجه به
آموزههای دینی و تعالیم نوین آموزشی، نظام آموزش و پرورش جامعه را به اهدافی چون 1- شناخت جایگاه تنبیه و بزهکاری 2- ارائه راهکارهای مناسب پیشگیری از تنبیه و بزهکاری 3- ساخت جامعهای سالم و عاری ازهرگونه بزهکاری و جرائم رهنمون میسازد.

د)پرسشها
با توجه به ترکیبی بودن این پژوهش در جهت روشن شدن موضوع سئوالات زیر قابل طرح است. که تاکنون به آن پاسخ داده نشده و یا بطور کامل مورد بررسی قرار نگرفته است به همین خاطر پژوهش حاضر در پی پاسخگویی به این پرسشهاست.
1- تنبیه چه تأثیری در افزایش یا کاهش بزهکاری دارد؟
2- تنبیه چه تأثیری در برچسبزنی دانشآموزان و سوق دادن آنها به سمت ارتکاب جرائم دارد؟
3- جایگاه تنبیه دانشآموزان در حقوق کیفری ایران چگونه است و مجازات آن چیست؟
4- راهکارهای پیشگیرانه از تنبیه منجرب به بزهکاری و عواقب ناخوشایند آن چیست؟

هـ) فرضیات پژوهش
فرضیات پژوهش حاضر در پاسخ به پرسشهای فوق به شرح زیر است:
1- تنبیه یعنی آگاهی دادن و در افزایش بزهکاری تأثیرگذار است نه در کاهش آن.
2- تنبیه دانشآموزان باعث برچسبزنی آنان میگردد.
3- در حقوق کیفری ایران تنبیه برای غیر اولیای صغار ممنوع است.
4- آگاهی، احترام، برخورد منصفانه و توجه به عواقب تنبیه میتواند از جمله راهکارها باشد.
در مورد فرضیات ارائه شده در متن پژوهش به طور مفصل بحث خواهد شد.

و) روشهای پژوهش و مشکلات آن
روش تحقیق در این پایاننامه مبتنی بر مطالعه آثار و منابع نوشتاری (کتابخانهای) است. در بحث تنبیه و بزهکاری و پیشگیری از ارتکاب جرائم منابع قابل قبولی بصورت تفکیکی در دسترس بود اما در بحث تأثیرات تنبیه دانشآموزان بر بزهکاری آنان درآینده و راهکارهای پیشگیری از آن منابع خاصی به طور اختصاصی یافت نشده است. لذا برای حل این مشکل سعی شد تا مباحث، بعداز دسته بندی و تبیین به قسمت اصلی کار بسط داده شود. تمامی مشکلات موجود در جمع آوری اسناد، استعانت و یاری خداوند متعال و کمکهای بیدریغ اساتید محترم خاصه استاد محترم راهنما از مشکلات موجود تاحد زیادی کاست و حمایتهای ویژه آنان موجب دلگرمی و تسریع و سهولت کار در این پژوهش شد.

ز) سازماندهی وروند کلی پژوهش
این پژوهش تحت عنوان «تأثیر تنبیه بر بزهکاری دانشآموزان (اطفال)» در برگیرنده دو بخش اساسی است.
بخش اول شامل دو فصل است، که فصل اول به مفاهیم کلی و تعاریف تنبیه وگونههای آن پرداخته و فصل دوم به تعریف بزهکاری و دلایل آن پرداخته و بخش دوم شامل سه فصل است که در فصل اول به حقوق دانش آموزان و نحوه رفتار با آنان و فصل دوم به آموزش وپرورش و پیشگیری و فصل سوم به ساختار تعالیم آموزش و پرورش برای تحقق پیشگیری رشد مدار پرداخته و هر یک از فصول ذکر شده فوق چند مبحث و هر مبحث چند گفتار را شامل میشودکه همه موضوعات مورد مطالعه قرارگرفته در قالب نتیجه و در نهایت پیشنهادات ارائه میگردد تا باشد که مورد مداقه اهالی آموزش قرار گیرد.

بخش اول
کلیات تحقیق

تنبیه و بزهکاری یکی از مفاهیم کلیدی در رفتارهای روزمره هر جامعه است و جایگاه مهمی در برقراری ارتباط درست میان افراد هر جامعه دارد درکنار این دو مفهوم که از دیرباز در جوامع بشری وجود داشته مفهوم دیگری بنام پیشگیری وجود داردکه در دهه هفتاد خورشیدی به ادبیات علوم جنایی ایران راه یافت که امروزه این مفاهیم در محافل علمی حقوقی به عنوان موضوعی شناخته شده به شمار میآیند. نگاه و دیدگاه بسیاری از دست اندرکاران عرصه تعلیم و تربیت پس از انقلاب اسلامی ایران به مفاهیم ذکر شده عوض شده و به طور متواتر سخن از ممنوعیت تنبیه در تمامی سطوح تعلیم و تربیت گفته شده و بزهکار نیز به عنوان بیمار شناخته شده و بزهکاران را بی ارتباط با عوامل اجتماعی و روانی که خارج از حیطه اراده و اختیار اوست نمیدانند و به مجرم به دیده ترحم می نگرند و سعی در هدایت، درمان و انطباق با جامعه دارند. تدابیر پیشگیرانه در نظام آموزش و پرورش و تعالیم نوین آموزشی یکی از دستاوردهای مهم علم جرم شناسی و راه چارهای برای کاهش بزهکاری است که در این پیشگیری غیر کیفری از جذابیت بالائی برخوردار است، به طوری که اغلب کشورها آن را درک کرده و دست به تدوین قوانین خاص و ایجاد مراکز اختصاصی ویژه زدند. تراکم زندانهای کشور، بالا بودن آمار محکومان کیفری و ازدیاد پروندههای جنایی و ازدحام دستگاه عدالت کیفری به دلیل رشد صعودی بزهکاری، هزینه سرسام آور و عدم توفیق در کاهش جرائم، نظام قضایی کشور را از سالها پیش به چاره اندیشی برای حل این مسئله اجتماعی کشانده است. با توجه به وضعیت خاص جرم و جرم انگاری و هم چنین پیشگیری از جرم در دنیا و نیز اهمیت خاص این مقوله در سیاست جنایی تقنینی، کشورها قواعد خاصی را در خصوص تنظیم قوانین و مقررات و پیشگیری از بزهکاری تدوین مینمایند.که ایران نیز در چند سال اخیر مقوله پیشگیری از بزهکاری را با صدور دستورالعملهای گوناگون من جمله در خصوص ممنوعیت تنبیه و برخورد با عاملان آن از طریق وزارت آموزش و پرورش درسطوح مختلف تعلیم وتربیت مورد توجه قرارداده است.

فصل اول : تنبیه
تنبیه یکی از مفاهیم با اهمیت در ادبیات علمی و عرف است و جایگاه مهمی در هر اجتماع دارد از بدو هبوط آدم تاکنون بعنوان یک ابزار برای مبارزه با حرکات نابهنجار افراد در جهت اصلاح رفتار مورد استفاده قرار می گیرد . انسان در دوره های مختلف از زندگی چه در دوره جوانی و بزرگسالی و پیری – اعم از زن ومرد- در معرض ارتکاب فساد و شر و بدی قرارگرفته و همواره خطر رفتارهای ناستوده اخلاقی وی را تهدید می کند و طبیعتا به رفتارهای سوء تخلفات اخلاقی راغب مایلند ونسبت به اعمال ممنوعه کنجکاوند یکی از موضوعات مهم واساسی در این زمینه تربیت اخلاقی است که انسان برای پرهیز از اخلاق رذیله و طی نمودن کمالات عالیه به آن نیازمند است روش های مختلفی در تربیت اخلاقی مطرح است ، دو روش تشویق و تنبیه از مهم ترین روش های اخلاقی است . در این فصل به تعاریف گوناگون تشویق و تنبیه ازمهم ترین روش های اخلاقی است. در این فصل به تعاریف گوناگون تنبیه ودیدگاههای صاحبنظران وانواع تنبیه و ویژگیهای آن و مخاطبان تنبیه میپردازیم .
مبحث اول: تعریف تنبیه
در اقوام مختلف و درفرهنگهای ملل جهان از تنبیه تعاریف متفاوتی ارائه شده و گاهی آنرا در کنار تشویق و گاهی در کنار حد شرعی قرار داده و برداشت های مختلفی از آن نمودند که ما در این مبحث به دو مورد از آن اشاره می کنیم . تنبیه لغوی و تنبیه اصطلاحی
گفتار اول : تنبیه درلغت
تنبیه در لغت به معنای آگاه کردن1 و بیدار کردن 2 است و ریشه عربی آن از نَبَهَ در باب تفعیل است، نبَّهه علی الامر3 یعنی او را نسبت به مطلب متوجه و آگاه کرد .
به عبارت دیگر به اگاه کردن و واقف کردن شخص به امری تنبیه گفته می شود ، آگاه و بیدار کردن، مجازات کردن ، گوشمالی دادن ، سیاست کردن و چوب زدن 4

گفتار دوم : تنبیه در اصطلاح عرف
تنبیه در اصطلاح به عملی گفته می شود که لازمه آن آگاه وهوشیار کردن باشد ودست کم به سه معنا بکار رفته است:
1- به معنای عام: حذف پاسخ مثبت از ارگانیسم و یا اضافه کردن پاسخ منفی به آن.
از نظر اسکینر تنبیه به این معنا بکار رفته است، وی می گوید « تنبیه زمانی رخ می دهد که پاسخ مثبتی را از موقعیت حذف و یا چیزی منفی به آن بیافزاییم. به زبان متداول می توان گفت تنبیه دور ساختن چیزی از ارگانیسم است که خواستار آن است یا دادن چیزی است به او که طالب آن نیست» 5
2- به معنای خاص: تنبیه عبارتست از ارائه یک محرک آزارنده یا تنبیه کننده (تقویت کننده منفی) بدنبال یک رفتار نامطلوب برای کاهش دادن احتمال آن رفتار . برای مثال اگر بعد از انجام رفتاری نامطلوب از سوی کودک مثلا گفتن یک حرف زشت با ارائه یک محرک آزارنده مثل سیلی زدن به او، خواسته باشیم که احتمال بروز رفتار نامطلوب را دراو کاهش دهیم، او را تنبیه کرده ایم.6
3- به معنای اخص: گاهی مراد از تنبیه یعنی جسمی و کتک زدن که این معنای اخص تنبیه است. روشن است که بر طبق معنای اول، تنبیه طیف وسیعی را در برمی گیرد که عبارتست از تغافل ، بی اعتنایی ، تهدید، تحقیر، سرزنش، تمسخر، محروم سازی، جریمه، جبران، تغییر چهره ، روی برگرداندن و تنبیه بدنی ، اما بر طبق معنای دوم تنبیه دیگر شامل تغافل ، بی اعتنایی ، محروم سازی و به عبارت دیگر حذف تقویت مثبت نمی شود.
آنچه میان این معانی سه گانه تنبیه مورد تردید و بحث واقع شده است قسم سوم است ، گرچه برخی از مصادیق تنبیه به معنای دوم نظیر تهدید، تحقیر، سرزنش و تمسخر نیز کمابیش مورد رد و انکار واقع شده است .
بنابراین ما بیشترین کوشش خود را مصروف می داریم که با توجه قرآن و روایات معصومین « علیهم السلام » و دیدگاه صاحب نظران تنبیه را آنگونه تشریح کنیم که برای کودکان و نوجوانان و جوانان (دانش آموزان ) در زندگی آینده شان اثر مفید داشته باشد .
گفتار سوم: تنبیه در عرف مدارس
تنبیه در عرف مدارس کشورهای مختلف دنیا به صورت گوناگونی به کار گرفته می شود در مدارس ایران تنبیه در اصطلاح به اشکال مختلف کاربرد دارد و اکثر قریب به اتفاق مدیران و معلمان مدارس حداقل از یکی از آنها استفاده می کنند و این موارد عبارتست از: تذکر شفاهی در مقابل رفتار نامناسب، اخطار کتبی ، کم کردن نمره انضباط ، اخراج از کلاس ، مطلع نمودن والدین ،معرفی به مشاورین و هسته مشاوره ودر صورتی که همه این اقدامات مؤثر نیفتد انتقال به مدرسه دیگر و در نهایت انتقال به شهر دیگر. کلیه موارد ذکر شده در خصوص تنبیه در آئین نامه آموزش مدارس آورده شده ولی در هیچ یک از مقررات ودستورالعمل ها و آئین نامه های آموزش و پرورش نه تنها حرفی از تنبیه بدنی ( جسمی ) نزده است بلکه حتی مرتکبین تنبیه جسمی را متخلف و با آنان برخورد می کند البته اگرچه در این عصر و دوره اگر معلمی مرتکب چنین عملی علیه دانش آموز شود رسانه های خبری این عمل معلم را چنان بزرگنمائی می کنند که آبروئی برای معلم باقی نمی گذارند آنقدر که این رسانه ها حرکات معلمین را زیر ذره بین قرار می دهند به آمار جنایات بزرگ علیه نوجوانان و جوانان ( همان دانش آموزان ) در جامعه هیچ توجهی ندارند و اگر هم دارند بسیار کم رنگ است .
مبحث دوم: دیدگاه قرآن و روایات و صاحب نظران

گفتار اول : قرآن و روایات
1- تنبیه در قرآن :
قرآن کریم یکی از ابزارهای بازدارنده از رفتار عناد ورزانه نسبت به فرامین پروردگار را تنبیه به انواع مختلف آن، اعم از دنیوی و اخروی ، معرفی می نماید و در آیات مختلف به این موضوع اشاره می کند.
با استقرائی که در آیات قرآن صورت گرفت، قریب ششصد آیه مربوط به تنبیه استخراج شد . در یک تقسیم بندی می توان آیات تنبیه را در قرآن به سه دسته تقسیم کرد :
الف) تنبیه به عنوان مجازات حقوقی ( حد و تعزیر) :قرآن کریم در بخشی از آیات که بعنوان آیات الاحکام شناخته می شوند، برای بعضی از خطاها و جرم ها مجازات های خاصی را تعیین کرده است ؛ مثلا در مورد مرد و زن زناکار می فرماید : « الزّانّیهُ والزّانی فاجلدوا کُلَّ واحدٍ منها مئهَّ جَلدَهٍّ » ( سوره مبارکه نور، آیه شریفه 2 ) هریک از زن و مرد زناکار را صد ضربه تازیانه بزنید هم چنین آیاتی که در حد محارب و سارق را بیان می کند از آیات الاحکام هستند .
ب) تنبیه به عنوان تجسم اعمال (جنبه تکوینی اعمال): بخشی زیادی از آیاتی که مجازات اقوام گذشته را بیان می کنند در مورد نتیجه اعمال آنان می باشند، از جمله داستان اصحاب سبت، 7 قوم بنی اسرائیل8 مجازات ابلیس9 و رانده شدن از درگاه پروردگار.
ج) تنبیه بعنوان تأدیب : برخی از آیات قرآن کریم، تنبیه را برای تأدیب و تربیت و اصلغاح و رفتارهای غیر قابل پذیرش توصیه مینمایند. برای نمونه قرآن درباره کسانیکه از دستور پیامبر تخلف نمودند و در جنگ شرکت نکردند می فرماید : « و علی الثلاثه الذّین خَلّفُوا حتَّی إذا ضاقت علیهم الأرض بما رَحُبت و ضاقَت علیهم أنفسهم » ( توبه : 18 ) و آن سه نفر که ( از شرکت در جنگ ) تخلف نمودند/ و مسلمانان با آنان قطع رابطه نمودند) تا آنجا که زمین با همه وستعتش به آنها تنگ شد، (حتی) در وجود خویش جائی برای خود نمی یافتند و دانستند پناهگاهی در برابر عذاب خدا جز رفتن به سوی او نیست .
2- تنبیه در روایات:
روایات زیادی از ائمهاطهار علیهمالسلام در زمینه تأدیب و تنبیه وارد شده است که میتوان این روایات را به سه دسته تقسیم کرد:
الف) روایاتی که دال بر تأدیب کودک به خاطر انجام اعمالی است که برای مکلفان حد تعیین شده است .
ب) روایاتی که دلالت بر تأدیب کودک به واسطه انجام اعمالی است که برای آن تعزیر وجود دارد .
ج) روایاتی که برای تادیب و اصلاح کودک و قراردادن او در مسیر بهتر وارد شده اند، مانند وقتی که کودک را برای آموختن کتاب یا یک حرفه مورد تنبیه قرار دهند.
دسته اول : یعنی تنبیه کودک به دلیل ارتکاب آنچه که دارای حد است شکی نیست که بر کودک به خاطر ارتکاب چنین اعمالی حد جاری نمی شود، بلکه بر طبق سن کودک عمل می شود.
حماد ابن عثمان قال : قلتُ لابی عبدالله (عج) فی ادب الصبی و المملوک . فقال (ع) «خمسه أو ستَّه وارفق » 10 قال علی (ع) : « ادِّب صغار اهل بیتک بلسانک علی الصلوه و الطهور فاذا بلغوا عشر سنین فاضرب و لاتجاوزوا و ثلاثا »11 صراحت سخن امام (ع) این است که کودکی که به حد ادراک و بلوغ نرسیده شلاق می خورد ولی به حسب سن و ظاهرش این است که بر کودک حد کامل جاری نمی شود. از مجموع روایات متعددی که وجود دارد چنین برداشت می شود که اگر کودک مرتکب عملی شود که برای آن عمل ، حد معینی تعیین شده است، آن حد بر کودک جاری نمی شود ، بلکه طبق نظر حاکم و مطابق سن کودک او را مجازات می کنند .
دسته دوم : اگر کودک مرتکب معصیتی شود که بالغین نسبت به آن عمل تعزیر می شوند. دلیل خاصی که بیان کننده این امر باشد وجود ندارد، ولی بعید نیست از مطلقات روایات واز معتبره ی یزید کناسی و صحیحه ی حلبی ، هر چند به الغاء خصوصیت استفاده کرد که کودکان هم مانند افراد بزرگسال چنانچه مرتکب اعمالی شوند که تعزیر دارد، آنها هم تعزیر و تأدیب می شوند ولی تعزیر شان کمتر از مقدار افراد بالغ می باشد .
دسته سوم : روایاتی که بر تنبیه و تأدیب کودک برای تعلیم و تربیت و اصلاح رفتار او دلالت دارند .
1- صحیفه غیاث بن ابراهیم :
قال الصادق (ع) « ادّب الیتم مما تؤدّب منه ولدک و اضربه ممّا تضرب منه ولدَکَ امام صادق (ع) فرمود : ادب کن یتیم را همان طور که فرزندت را تأدیب می کنی و بزن او را همانطور که فرزندت را می زنی .
2- قال رسول الله(ص): « علموا و لا تعنفوا فانّ المعلم العالم خیر من العُنف » 12 در جمع بندی بین طوایف مختلف روایات ، می توان گفت : اصل جواز تنبیه بدنی در روایات مسلّم است . در صورتی که هیچ یک از انواع تنبیه کارگر نیفتد و اصلاح رفتار متوقف بر تنبیه بدنی باشد ، تنببه بدنی جایز خواهد بود، زیرا در روایت امیر المومنین(ع) لفظ « اضرب » امر است وامر در مقام توهم حذر دست کم دلالت بر جواز می کند، اگر دلالت بر وجوب نکند. اما در مورد مقدار تنبیه ، اگرچه بعضی از روایات در طوایف چهارگانه از نظر سندی معتبر می باشند ولی فقها به آنها عمل نکرده اند. بنابراین مقدار متفاوتی که در طوایف چهارگانه روایت وارد شده است نیازمند بررسی دیدگاه فقها و عمل آنها به این است .
گفتار دوم: دیدگاه دانشمندان علوم:
در مواجهه با شیوه تنبیه سه نظریه وجود دارد:
1- نظریه افراط گرایانه :
بیشتر صاحب نظرات مکاتب تربیتی بر این باور بودند که متربیان به دلیل طبع ناسالم و نداشتن هوش و درک کافی ، سزاوار سخت ترین تنبیه ها هستند . برخی از آنان اعتقاد دارند که هنگام وقوع خلاف و جرم ، روح شیطان در کالبد کودک و نوجوان مجرم حلول می کند بنابراین باید او را به شدت تنبیه کرد و در محرومیت نگاه داشت تا روح شیطان از کالبدش بیرون رود.
داروین، هابز، لاک و برخی دیگر از فیلسوفان مسیحی ، به جواز مطلق تنبیه اعتقاد دارند . 13
هربرت معلم معروف آلمانی می گوید : « انقیاد با قدرت حاصل می شود و قدرت باید به اندازه کافی باشد و مکرر ظاهر شود تا موفقیت کامل به دست آورد . 14
این نظریه با چنین اطلاق و شدتّی مردود است، زیرا بر خلاف نظر اینها، کودک در مقام ذات و طبیعت، شرور و بدجنس و نافرمان و متمایل به بدی نیست تا مستحق چنین تنبیه و سرکوب باشد
کودکان بالذات، نه خوبند ونه بد، نه حق شناسند و نه حق نشناس، این صفات را بالعرض و به وسیله دیگران کسب می کنند بنابراین کودک آنچنان شرور نیست که در اصلاح و تربیت او ، تنبیه و مجازات سخت ضرورت داشته باشد.
2-نظریه تفریط گرایانه :
بر خلاف افراط گرایان ،تفریط گرایان هر گونه تنبیه را ممنوع قلمداد می کنند به باور آنان همواره باید تمایلات بی حد و مرز کودک و نوجوان را بپذیریم وبا فرد مجرم و خلافکار نیز مانند یک بیمار برخورد کنیم . نظریه پردازانی نظیر روسو، فروبل و پستالوزی بر این اعتقادند که تنبیه خواه ناخواه پیامدهایی به مراتب زیان بارتر از خود جرم دارد .
ژان ژاک روسو معتقد است که انسان برای تربیت خردسالان ، به مجازات و تنبیه نیاز ندارد، زیرا برای هر کار کودک مجازات و تنبیه طبیعی وجود دارد . کودکی که سیب فاسد می خورد ودل درد می گیرد کودکی که به آتش نزدیک می شود ، از آن آسیب میبیند و آن که با چاقو بازی می کند زخم بر میدارد، همین آسیب ها ، تنبیه و مجازاتی طبیعی و متناسب با آن وجود دارد. 15
اسپنسر می گوید : بهترین سنتی که در تأدیب کودک باید از آن پیروی شود مجازات طبیعی است که متجانس با عمل او است تنبیه بدنی وتوبیخ و زجر طفل، تنبیه و مجازات بی ارزش و بی اهمیت است و چون مخالفت با سنن و قوانین طبیعت است ونظر باینکه میان جرم طفل و کیفرها و تنبیه تادیبی معمول فاصله وجود دارد و با هم متناسب نیستند . زیان چنین تنبیهاتی از نفع آن بیشتر است . 16
3- نظریه اعتدال گرایانه :
نظریه اعتدال گرایانه که با عقل سلیم و تجربه هماهنگی دارد تنبیه را بعنوان یک عامل بازدارنده در تربیت می پذیرد ولی تشویق را مقدم بر تنبیه می داند17 به دیگر سخن این نظریه هر چند وجود تنبیه را لازم و ضروری می داند ولی بر غلبه تشویق نسبت به تنبیه تاکید دارد .

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

غلبه تنبیه بر تشویق به احساس ناامنی ، حقارت ، دوگانگی شخصیت و بدفهمی کودک می انجامد . مکتب اسلام به اصالت رحمت و محبت اعتقاد دارد زیرا سبب کنترل رفتار و تربیت انسان و پیشگیری از هرز رفتن نیروی جسمی و روانی وسلامتی و سعادت فرد خواهد داشت .

گفتار سوم: تنبیه از نظر روانشناسان
استفاده از تنبیه در امرتربیت همواره مخالفان وموافقانی را برانگیخته است با این تفاوت که در گذشته موافقان بیشتری داشته ولی اکنون مخالفان بیشتری دارد . معروف است که روانشناسان تنبیه را ( دست کم تنبیه بدنی ) جایز نمی دانند و عدم کارائی و یا اثرات و مضرات جانبی آن را دلیل بر این امور می دانند . ولی باید گفت اولا چنین نیست که تنبیه کارایی نداشته باشد . در بسیاری از موارد، تنبیه اصلاحگر است به طوری که عموم کسانی که در اصلاح رفتار کتابی نوشته اند تنبیه را به عنوان یکی از روشهای اصلاح و تغییر رفتار ذکر کرده اند و ثانیا خود اثر کمی نیست چه اینکه مواردی وجود دارد که رفتار نامطلوب باید فورا متوقف شود به طوری که اگر متوقف نشود اثرات جبران ناپذیری را ببار خواهد آورد دراین صورت است که تنبیه، خصوصا تنبیه بدنی تنها راه ممکن است واز این روست که یکی از مزیتهای روش تنبیه بر سایر روشها را فوریت تاثیر آن می دانند . بدین جهت روانشناسان درمواردی تنبیه، حتی تنبیه بدنی را جایز می دانند . اکنون نظر برخی روانشناسان را نقل می کنیم تا شاهدی بر این مدعا باشد .
گاتری که نظریه یادگیری خود را بر اصل مجاورت استوار ساخته است تنبیه را در امر تربیت و یادگیری موثر می داند و میگوید : « تنبیه نه به سبب ناراحتی که تولید می کند ، بلکه به سبب اینکه نحوه پاسخ دهی فرد به محرکهای معین را تغییر می دهد موثر است . تنبه بدنی به این علت در تغییر دادن رفتار نامطلوب موثر است که رفتار ناهمساز با رفتار تنبیه شده را ایجاد می کند » 18
موریس در اصلاح رفتار کودکان می گوید : « درست همانطور که با پاداش دادن به کودک درهر زمان رفتار مطلوب را انجام می دهد می توان آن رفتار را نیرومند کرد، با پاداش ندادن قاطعانه کودک هنگام اجرای رفتارنامطلوب نیز می توان این رفتار را در او کاهش داد … به هر حال در مواقع نادری از تنبیه بدنی ( مثل یک سیلی یا یک فریاد ) باید استفاده شود. » 19
مبحث چهارم : انواع تنبیه
تنبیه در دوره های مختلف زندگی بشر از هبوط حضرت آدم (ع) تا عصر حاضر به اشکال متفاوت وجود داشته و دارد از هبوط حضرت آدم ( تنبیه حضرت آدم و حوا ) به زمین گرفته تا بحال که قصاص از شدیدترین نوع تنبیه است با عنایت به این مطالب انواع تنبیه را به شرح زیر احصاء می نماییم .

گفتار اول تنبیه مادی
تنبیه مادی شامل موارد زیر است :
1- تنبیه تحریمی
محروم کردن از یک فعالیت مورد علاقه باید به طور پیگری اجرا شده و چندین بار تکرار شود تا رفتار یک فرد را تعدیل نماید. به کار بردن این تنبیه باید بدون هیجان و عصبانیت باشد وبه عنوان یک روش کارآمد به آن توجه شود که اجرای آن نتیجه ای خاص را در پی خواهد داشت مثل تحریم از جایزه، تحریم اردویی ، تحریم ورزشی تحریم از دوستان
2- تنبیه کلامی ( لفظی )
داد زدن ، ایراد گرفتن، غر زدن ، نصبحت کردن و گفتن جملاتی که موجب خجالت و احساس گناه در کودکان و نوجوانان ( دانش آموزان ) شود تنبیه کلامی یا لفظی نامیده می شود این نوع تنبیه در مورد افراد بالغ موثر نیست ولی درباره کودکان موثر است ولی استفاده از این تنبیه ، به طور مکرر باعث پیدایش مشکلاتی می شود از جمله آنها والدینی که از روش هائی چون داد زدن و دعوا کردن و … استفاده می کنند فرزند آنها نیز چنین شیوه هایی را در برخورد با والدین ، خواهر و برادر و دوستان خود بکار می گیرد در کنار این نوع تنبیهات ، تنبیهات دیگری چون تهدید، سرزنش از جمله شمولات تنبیه کلامی می باشند.
3- تنبیه نوشتاری
در برخی موارد در میان خانواده و خصوصا در مدارس مرسوم است که در مقابل رفتار ناشایست فرزندان ودانش آموزان آنان را با اعمال نوشتاری مورد تنبیه قرار می دهند بعنوان نمونه اخذ تعهد، قول کتبی ، اخطار کتبی ، و کم کردن نمره انضباط از جمله مواردی است که در مدارس ایران برای دانش آموزان خاطی به اجرا در می آید که در موارد بسیاری اثر بخشی آن از دیگر تنبیهات بیشتر است بعنوان مثال تنبیه کلامی ( داد زدن ) معلم برسر دانش آموزان احتمال پرخاشگری آنان را بدنبال خواهد داشت چرا که داد زدن با نوعی عصبانیت همراه است که برای دانش آموزان تحمل این نوع عصبانیت دشوار است ولی در اخطار کتبی یا کم کردن نمره بدون هیچ گونه عصبانیتی نه تنها عکس العمل شدید دانش آموز را در برندارد بلکه دانش آموز حالت ملتسمانه به خود گرفته وسعی در جبران عمل انجام شده خود بر می آید لذا بنظر می رسد تنبیه نوشتاری موثرتر از تنبیه کلامی و دیگر تنبیهات باشد .
4- تنبیه جسمی (بدنی)
با توجه به مطالب گفته شده که تنبیه کودک باید به اندازه جرم و گناه او باشد نه بیشتر از آن در بسیاری از موارد برای آگاه کردن کودکان در مقابل رفتار ناپسندشان نیازی به تنبیه بدنی از جمله کتک زدن و ضرب زدن نیست، تنبیه بدنی دارای شدت و ضعف می باشد که از نیشگون گرفتن، گوش کشیدن و پشت دست زدن حدّت آن شروع و تا به شکستن دست و پا و دندان و بعضا کروکور کردن و حتی شدید تر از آن هم می انجامد ولی آنچرا که در مقوله تنبیه بدنی کودکان مد نظر است و باید به آن توجه جدی شود اینست که تنبیه بدنی باید به میزان و مصلحت باشد و از طرفی افراد خاصی حق تنبیه کودکان را نظیر والدین و سرپرستان قانونی (ماده ی 59 ق.م.ا سال 1370 و بند « ت » ماده ی 158 همین قانون سال 1392 ) دارند و در یک هیچ یک از قوانین موضوعه اشاره به تنبیه کودکان و نوجوانان (دانشآموزان) توسط معلمان و مربیان نشده و حتی این عمل از طرف آنان جرم محسوب و مجازات متناسب در نظرگر فته شده در قانون برای عاملان تنبیه اعمال می گردد .
5- تنبیه قضائی
در متون فقهی و قوانین موضوعه موارد زیادی از مجازات را می توان یافت که بنوعی تنبیه مرتکبین اعمال مجرمانه محسوب می شود از جمله این مجازات حدود، تعزیرات، قصاص و حتی جزای نقدی و دیگر مجازات که این مجازات به تناسب درجه بندی انجام شده در قانون مجازات اسلامی 1392 برای مرتکبین اعمال مجرمانه در نظر گرفته شده که همه این مجازات ذکر شده را می توان از شمولات تنبیه قضائی به شمار آورد . حال باید گفت آیا این نوع از تنبیه در مدارس برای دانش آموزان هم اعمال می شود یا خیر؟ در پاسخ باید گفت در صورت ارتکاب هر نوع رفتار آزار دهنده از طرف دانش آموزان که موجب آسیب به دانش آموزان دیگر شود جرم تلقی و در صورت شکایت مجنی علیه مرتکب به مراجع ذیصلاح تحویل داده می شود اما اگر رفتار دانش آموزان از مورد فوق خارج بوده و فقط جنبه ترهیبی و ترذیلی داشته باشد طبق مقررات آئین نامه انضباطی مدارس که قبلا ذکر شده با فرد خاطی برخورد می شود. و اگر هر رفتاری که در قانون مجازات اسلامی برای آن مجازات تعیین شده از طرف معلمان نسبت به دانش آموزان اعمال شود جرم تلقی و مجازات در نظر گرفته شده را در پی خواهد داشت.
گفتار دوم : تنبیه معنوی
در رابطه با تنبیه مادی آنچرا که آورده شده به شخص یا اشخاص مربوط می شودکه مرتکب رفتارهای ناپسند شده و تنبیه مادی نوعی پاسخ منفی به رفتار آنهاست تا یاد بگیرند که در آینده رفتار ناپسند گذشته خود را تکرار نکنند ولی تنبیه معنوی از جمله تنبیهاتی که تاثیر آن بر روح افراد مرتکب رفتار ناپسند است و این نوع رفتار قهرآمیز از طرف شخص بزه دیده یا کسیکه رفتار مرتکب به او آسیب روحی ، روانی وارد نموده است میباشد از این نوع تنبیه بنام تنبیه عاطفی ، احساسی می توان نام برد که نمونه های مصداقی آن بی اعتنایی ، بی توجهی ، قهر کردن ، اخم کردن ، سیاست کردن که هر کدام ازاین موارد را هم والدین و هم معلمان و مربیان در خانه و مدرسه می توانند در مقابل رفتار نامناسب کودکان (دانش آموزان) بکار ببندند و میزان اثر بخشی آن چه بسا کمتر از دیگر تنبیهات نیست و حتی در برخی موارد میزان اثر بخشی آن بیش از تنبیهات دیگر است و در این نوع از تنبیه آنچرا که باید مد نظر داشت این است که شدت و مدت آن باید حساب شده و دقیق باشد و فاصله زمانی اجرای آن باید بگونهای باشد که موجب پیامدهای ناخوشایندی چون فرار از کانون گرم خانواده و اسیر شدن در دامهای جرم و جنایت نگردد و نیز در مدرسه برای دانش آموزان بگونه ای باشد که باعث فرار از کلاس درس و یا عدم تمایل به مدرسه آمدن نگردد .
مبحث پنجم: ویژگیهای تنبیه
تنبیه در ابعاد مختلف دارای ویژگیهای است ، شناخت این ویژگیها کمک شایانی است برای درک بهتر سیاستهای پیشگیرانه ، گروهی از این ویژگیها اصلی است که تنبیه و پیشگیری از آن و یا اثر بخشی آنرا بدون آنها نمی شود تصور کرد و گروهی دیگر فرعی یا غیر اصلی است که بنابر عرف هر جامعه ای متغیر است بنابراین آنها را در ذیل با این تفکیک ارائه می دهیم

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید