Abstract
The title of this thesis is “the formulation of the field of literary production at contemporary Iran” and it goes to show the effects of social mechanisms on literature. To understand these mechanism one should know Pierre Bourdieu`s field theory. At the first stage, the foundations of this theory are sought in Physics and then it describes Bourdieu`s concepts of habitus and field in his theory. The theoretical framework is constituted on these bases. This apparatus has two main aspects: on one hand aesthetic habitus and the field of literary production on the other hand. Finally, it explains genetic structuralism as the methodology of research.
After these theoretical debates, the field of literary production in Iran is selected as a case study for drawing its elements and structure. According to Bourdieu`s theory the spirit of modernity is distinction, in other words distinction between different fields. One of these fields is literary field in which special rules govern on its own residents such as authors and poets. Thus the genesis of literary field has various signs. For example the process of literary critique signifies on the genesis of literary field in Iran. Mirza Fathali Akhondzadeh is the forerunner of this process. After these initiative signs, the field is structured and divided in two main poles. The first one is dependent pole where operates as the center of extended production. The second one, at the beginning of this pole, is formed by distinctive process. The dependent pole is exposed to two literary genres: historical novel and social novel. The first one orientates to the high part of the middle class and the second one to the low part of that. Mohammad Bagher Khosravi, Sheikh Moosa Dastjerdi, Mohammad Hassan Khan Badiea and Abdulhossein Sanatizadeh are the reputed authors of historical type and authors such as Morteza Moshfegh Kazemi, Abbas Khalili, Yahia Dolatabadi and Rabiea Ansari can be mentioned as well- known authors in social type.
At the next stage, the independent pole or the center of limited production is instituted against the above pole. Mohammad Ali Jamalzadeh is the first author who starts to write in this new way, but he could only go half way. However Sadegh Hedaiat ,the highest presenter of the independent pole, realizes and develops the pure literature. Hedaiat`s trajectory in the field of literary production is drawn by his aesthetic habitus. This trajectory reflects on Hedaiat`s works. Regarding to this point of view, Hedaiat`s literary life contains two periods. The first one covers the years between 1300 and 1315 in while the literary field has the most independence from other fields in the history of modern literature in Iran. The novel called the blind owl belongs to this age. But the field of literary production loses its independence after these years. Indeed, the field rests on the field of power from 1316 to 1330, one year before Hedaiat`s suicide. He writes the novel called Haji Agha under this conditions. As far as the literary critics have mentioned this novel is not comparable with the blind owl which has been interpreted as a selected work here. According to Bourdieu`s theory of literature, the presented research try to find the homology between Hedaiat`s trajectory in the field of literary production and the Hero’s trajectory in the space of novel. Finally, the voice of the blind owl’s pure death is heard through the Hedaiat`s pure literary throat.
University of Tehran
Faculty of Social Sciences
The Formulation of the Field of Literary Production
in Contemporary Iran
By: Shahram Parastesh
Under Supervision of Dr. Gholamreza Jamshidiha
A thesis submitted to the Graduate Studies Office
In practical fulfillment of the requirements for
The degree of PHD in
Theoretical and Cultural Sociology
March 2007

بسم الله الرحمن الرحيم

دانشگاه تهران
دانشکده علوم اجتماعي

صورتبندي ميدان توليد ادبي در ايران معاصر

نگارش: شهرام پرستش

استاد راهنما:
دکتر غلامرضا جمشيديها

اساتيد مشاور:
دکتر يوسف اباذري و دکتر جمشيد مصباحي پور ايرانيان

رساله براي دريافت درجه دکتري
در
رشته جامعه شناسي نظري – فرهنگي

اسفند 1385

با ايمان به باز شدن گره هاي انگشتان پسرم در آسمان

چکيده

رساله حاضر با عنوان صورتبندي ميدان توليد ادبي در ايران معاصر حاصل تلاشي است در جهت شناخت وضعيت ادبيات با توجه به سازوکارهاي اجتماعي گوناگوني که در سرنوشت آن دخالت دارند. اين سازوکارها در پرتو نظريه ميدان هاي اجتماعي پيير بورديو برجسته شده اند، به گونه اي که فهم شان تنها در گرو فهم نظريه مذبور قرار دارد. بنابراين مباني اين نظريه با واکاوي ريشه هاي آن در نظريه ميدان هاي فيزيکي نشان داده مي شود، زيرا اين واکاوي زمينه را براي بررسي مبسوط نظريه عمل پيير بورديو و ديالکتيک مفاهيم نوبنياد منش و ميدان در آن آماده مي سازد. از رهگذر اين مقدمات چارچوب تئوريک رساله با تمرکز بر منش زيبايي شناسانه از يکسوي و ميدان توليد ادبي از سوي ديگرشکل مي گيرد و ساختارگرايي تکويني نيز به منزله روش شناسي پيشنهادي آن تنظيم مي گردد.
اين مباحث تئوريک شرايط را براي مطالعه ميدان توليد ادبي ايران فراهم مي آورند، چنانچه با پي گيري فرآيند تمايز به منزله ذات مدرنيته مي توان شاهد طلا يه هاي شکل گيري ميدان توليد ادبي در ايران معاصر بود. جريان نقد ادبي به پيشگامي ميرزا فتحعلي آخوندزاده روشنايي بخش اين قضيه مي باشد. به هر تقدير با پيشرفت فرآيند مدرنيته ساختار ميدان توليد ادبي نيز تمايز مي يابد، به گونه اي که ابتدا قطب توليد گسترده و سپس قطب توليد محدود شکل مي گيرند. قطب توليد وابسته در قالب دو ژانر ادبي پرفروش يعني ژانرهاي رمان تاريخي و رمان اجتماعي ظاهر مي شود، که به ترتيب معطوف به بخش هاي فوقاني و تحتاني طبقه متوسط مي باشند. از نويسندگان مشهوررمان هاي تاريخي مي توان به محمد باقر ميرزا خسروي، شيخ موسي دستجردي، محمد حسن خان بديع و عبدالحسين صنعتي زاده و از نويسندگان معروف رمان هاي اجتماعي مي توان به مرتضي مشفق کاظمي، عباس خليلي، يحيي دولت آبادي و ربيع انصاري اشاره نمود.
قطب توليد مستقل در مقابل اين قطب تکوين مي يابد، قطبي که از قواعد عملکردي خود ميدان توليد ادبي تبعيت مي کند و به آثار ناب تعلق دارد. صادق هدايت بزرگترين نماينده اين قطب بحساب مي آيد، نماينده اي که پس از محمد علي جمالزاده که در ايستگاه بين راه براي هميشه توقف نمود، راه را تا قلب قطب مستقل پيمود. مسير زندگي هدايت در ميدان توليد ادبي با توجه به منش زيبايي شناسانه متفاوت او قابل فهم است، که انعکاس آن در آثار ادبي اين نويسنده نامدار تجلي مي يابد. به هر روي زندگي ادبي هدايت به دو دوره تقسيم مي شود. دوره نخست که سالهاي 1300 تا 1315 را پوشش مي دهد، سالهايي که ميدان توليد ادبي شاهد بيشترين استقلال است. رمان بوف کور حاصل اين دوره است. دوره بعدي از سال 1316 آغاز مي شود و تا خودکشي نويسنده در سال 1329 ادامه مي يابد.اين سالها با از دست رفتن استقلال ميدان توليد ادبي همراه است، سالهايي که در آن رمان حاجي آقا نوشته مي شود. مسير زندگي هدايت در ميدان توليد ادبي در سطح صيقلي اين رمان ها و مسير زندگي قهرمانانشان بازتاب مي يابد و همتايي ساختاري با آنها دارد، چنانچه پايان بخش اين مطالعه تفسير رمان بوف کور در سايه اين نوع ازآموزه هاي نظري است. مطابق اين آموزه ها در واپسين جستار رساله مسير زندگي راوي در فضاي داستاني رمان با مسير زندگي نويسنده در ميدان توليد ادبي انطباق داده مي شود، تا سرانجام صداي نابودي ناب بوف کور در گلوي ادبي ناب صادق هدايت شنيده شود.

پيشگفتار
موضوع رساله حاضر صورتبندي ميدان توليد ادبي ايران است. اين عنوان متضمن نگاه نظري پشتيبان خود مي باشد. به بيان ديگر اين رساله مي کوشد در چارچوب نظريه ميدان هاي اجتماعي پيير بورديو به نحوه تکوين ميدان توليد ادبي درايران بپردازد. بي ترديد انجام چنين پژوهشي مستلزم مراحل چندي است که بازنمود آن در فصول پنجگانه اين رساله مشهود است. فصل اول در قالب کليات به بيان مسئله، چارچوب نظري وروش شناسي اين مطالعه اختصاص دارد. فصل دوم بنيان هاي تئوربک نظريه ميدان هاي اجتماعي را واکاوي مي کند. بدين منظور ابتدا جايگاه اين نظريه تلفيقي در زمينه سنت هاي عين گرايي و ذهن گرايي جامعه شناسي تعيين و پس از آن مناسبت معرفت شناسي رابطه گرا و جامعه شناسي بازانديشانه پيير بورديو بيان مي گردد.در اين رهگذر تاريخچه نظريه ميدان درفيزيک وروانشناسي تعقيب مي شود تا به فهم هرچه بيشتر نظريه ميدان هاي اجتماعي پيير بورديو ياري رساند. تشريح اين نظريه از مبادي آن آغاز مي شود و تا توصيف نظريه عمل بواسطه مفاهيم نوبنياد منش و ميدان ادامه مي يابد. با اين تفاصيل نوبت به فصل سوم مي رسد که صرفأ به نظريه پيير بورديو در زمينه جامعه شناسي ادبيات تعلق دارد و فرايند شکل گيري عمل ادبي را با توجه به ديالکتيک منش زيبايي شناسانه و ميدان توليد ادبي توضيح مي دهد. روش ساختارگرايي تکويني وانتقادات مطرح در باره نظريه بورديو از ديگر مباحث اين فصل مي باشند. فصل چهارم با عنوان ميدان توليد ادبي ايران در واقع تلاشي است براي صورتبندي ساختار ميدان توليد ادبي ايران که با استفاده از نظريه بورديو صورت مي گيرد. در اين فصل پس از بيان زمينه هاي تاريخي تمايز و ظهور همه جانبه آن در سالهاي بعد به طلايه هاي شکل گيري ميدان توليد ادبي در ايران پرداخته مي شود. پس از آن ساختار اين ميدان با توجه به آرايش نيروهاي ادبي در اقطاب گسترده و محدود زير ميدان شعر و زيرميدان داستان به گونه

يک
جداگانه ترسيم مي گردد و سرانجام صادق هدايت، سرآمد نويسندگان آوانگارد ايران، و رمان بوف کور او مورد تحليل واقع مي شود. فصل پنجم نيز دستاوردهاي اين مطالعه را بيان مي نمايد. اين تصوير شماي کلي رساله حاضر است. فارغ از اين مطالب ذکر اين نکته الزامي است که تمامي تاريخ ها به سالشمار شمسي مي باشد، مگر در مواردي که به عمد سالشمار ميلادي و يا قمري قيد شده باشد.
اينک نوبت به تقدير از کساني مي رسد که مرا در نگارش اين رساله ياري رسانده اند. پيش از همگان بايد از استاد راهنماي گرانقدرم جناب آقاي دکتر غلامرضا جمشيديها سپاسگذاري نمايم که با صعه صدر، کندي مرا تحمل کردند و همواره پشتيبانم بودند. پس از ايشان بي گمان بايد از اساتيد مشاورم جناب آقايان دکتر يوسف اباذري و دکتر جمشيد مصباحي پور ايرانيان تشکر نمايم که مرا با تعليمات خود همواره مورد لطف قرار داده اند. در اينجا همچنين بايد از سرکار خانم بريژيت فولر، استاد دپارتمان جامعه شناسي و انسانشناسي دانشگاه گلاسگو، ياد نمايم که با تکيه بر مشورت هاي ايشان و تفاسيرشان بر نظريه بورديو در کتاب پيير بورديو و نظريه هاي فرهنگي اين مطالعه قوام گرفت. همچنين نبايد زحمات دوستم دکترمهندس محمد جواد عفاف رافراموش کنم که باملايمت مفاهيم فيزيکي مربوط به نظريه بورديو را برايم تشريح نمودند، ضمن آنکه بايد از زحمات دوست ديگرم سيد جواد غفاريان قدرداني نمايم. سرانجام نوبت به خانواده ام مي رسد، همسرم يلدا که با مهرورزي هاي بي دريغ خود هميشه مرا به ياد آب مي اندازد، و پسرم محمد امين که زندگي من است.

دو
فهرست مطالب
عنوان صفحه

* فصل اول: کليات 1- 12

بيان مسأله (1-1) 2
چارچوب نظري ( 1-2) 6
روش شناسي (1-3) 11

* فصل دوم: بنيان هاي نظري 13- 83

مقدمه (2-1) 14
معرفت شناسي رابطه گرا و جامعه شناسي باز انديشانه (2-2) 20
تاريخچه نظريه ميدان (2-3) 29
ميدان هاي فيزيکي (2-3-1) 29
ميدان هاي رواني (2-3-2) 38
نظريه ميدان هاي اجتماعي پيير بورديو (2-4) 41
مبادي (2-4-1) 41
نظريه عمل (2-4-2) 48
منش (2-4-3) 53
ميدان (2-4-4) 61
برآيند بحث (2-4-5) 83

سه

فهرست مطالب
عنوان صفحه

* فصل سوم: نظريه و روش 84- 148

علم آثار ادبي (3-1) 85
درآمد (3-1-1) 85
منش زيبائي شناسانه (3-1-2) 92
ميدان توليد ادبي (3-1-3) 99
ساختارگرائي تکويني به منزله روش (3-1-4) 120
ملاحظات انتقادي (3-1-5) 132
انتفادات مربوط به جامعه شناسي عمومي (3-1-5-1) 133
انتقادات مربوط به جامعه شناسي هنر و ادبيات (3-1-5-2) 140

* فصل چهارم: ميدان توليد ادبي ايران 149- 261

زمينه هاي تاريخي تمايز (4-1) 150
طلايه هاي شکل گيري ميدان توليد ادبي ايران (4-2) 152
ظهور همه جانبه تمايز (4-3) 158
ساختار ميدان توليد ادبي ايران (4-4) 165
زير ميدان شعر (4-4-1) 167
زير ميدان داستان (4-4-2) 178
قطب توليد گسترده (4-4-2-1) 178
قطب توليد محدود (4-4-2-2) 196

چهار

فهرست مطالب
عنوان صفحه

محمد علي جمال زاده (4-4-2-2-1) 196
صادق هدايت (4-4-2-2-2) 199
سرمايه هاي داخلي (4-4-2-2-2-1) 211
سرمايه هاي خارجي (4-4-2-2-2-2) 216
دوره تأ ليف (4-4-2-2-2-3) 223
دوره ترجمه (4-4-2-2-2-4) 224
بوف کور: روايت نابودي ناب (4-4-2-2-3) 234
خلاصه (4-4-2-2-3-1) 238
روايت (4-4-2-2-3-2) 244
نابودي ناب و ادبيات ناب (4-4-2-2-3-3) 257

* فصل پنجم : نتايج، ضمائم و منابع 262- 300

نتيجه گيري (5-1) 263
منابع فارسي (5-2) 275
منابع انگليسي ( 5-3) 284
واژه نامه (5-4)



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید