دانشگاه جامعة المصطفي العالميّه (قم)
پايان‌نامه کارشناســي ارشــد
رشتـ? اخـلاق اسـلامـي
گرايش: فلسفه اخلاق
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
عنوان:
عوامل و موانع بندگي
در انديش? اخلاقي نظامي گنجوي
استاد راهنما:
دکتـر احمـد رضـي
استاد مشاور:
احمد شـــاکر نژاد
دانش پژوه:
بختيــــار عزيزي
زمستان 1392
نشاني: قم _خيابان ساحلي_ دانشگاه مجازي جامعة المصطفي(ص) العالميه

چكيده
اخلاق، پديدهاي است که پيوسته سلامت اجتماع و روابط انسانها را ضامن است و نبود يا کمرنگ شدنِ آن، هر جامعه را به تباهي ميکشاند. در اين ميان ادبيّات يکي از بهترين زمينهها را براي طرح مسائل اخلاقي و موضوعات مربوط به آن، ايجاد ميکند؛ اشعار نظامي نيز يکي از آنهاست. اين پژوهش به بررسي سرچشمههاي اخلاق بندگي مرتبط با ادب فارسي، در آثار و انديشه نظامي پرداخته و عوامل و موانع بندگي را از منظر حکيمِ گنجه جست‌و‌جو کرده است.
حال مسئله اين است که اگر بندهاي بخواهد مسير کمال را طي کند و داراي اخلاق بندگي خوبي باشد، چه عوامل و موانعي در سر راه او وجود دارد؟ در اين پاياننامه با روش توصيفي- تحليلي، عوامل تسهيل کننده و شتاب بخش که به حرکت انسان در رسيدن به تقرّب الهي سرعت ميبخشند و يا آنهايي که حرکت انسان را متوقّف و يا کند ميکنند، آمده است. تحقيق حاضر داراي پنج فصل است؛ در فصل اوّل موضوع تبيين شده و ضرورت و اهمّيت آن بررسي شده است. اين تحقيق درصدد پاسخگويي به سؤال اصلي تحقيق که شامل مهمترين زمينههاي سرعت بخش و تسهيل کننده عبوديّت و موانع بازدارنده يا کندي آور بندگي در آراء اخلاقي نظامي و نيز سؤالات فرعي تحقيق شامل راهکارهاي رسيدن به قرب الهي و راههاي برطرف کردن موانع بندگي در انديشه اخلاقي نظامي مورد بررسي قرار گرفته است. در فصل دوم نيز به زندگي و آثار نظامي پرداخته شده است. در فصل سوّم به تعريف اخلاق بندگي، تعريف عبادت و فلسفه آن پرداخته شده است. در فصل چهارم نيز چهارده نوع از عوامل بندگي و دوازده مورد از موانع و آفات آن در انديش? نظامي برشمرده شده و براي هرکدام شواهدي از قرآن، حديث و ابياتي از حکيم گنجه، آورده شده است. در فصل پنجم يافتههاي تحقيق، تحليل شد و نتايج زير به دست آمد:
1- در صورتي که در اشعار نظامي تحقيقاتي صورت گيرد، تشنگان ادب و علم ميتوانند به مضامين بلند اخلاقي دست پيدا کنند. 2- بندگي و عبادت خداوند، انسان را مُتخلِّق به اخلاق اسلامي مينمايد و نبود يا کمرنگ شدن آن، هرجامعهاي را به تباهي ميکشاند. براي جلوگيري از فساد اخلاقي در جامعه بايد عوامل و موانع بندگي را بخوبي شناخت و در صدد تقويت عوامل و خشکاندن موانع برآمد.
اين تحقيق داراي 88 منبع بوده و با بيش از118 آيه قرآني و احاديث نبوي عطرآگين شده است.
کليدواژه‌ها: عبادت، اطاعت، عبوديّت، عوامل بندگي، موانع بندگي، نظامي گنجوي.

Abstract
Ethics is a phenomenon that continuously guarantees society health and human relationships and lack or less-importance of it would corrupt every society. In this regard, literature causes one of the best fields to set forth the ethical problems and subjects related thereto; Nezami’s Poems is one of them. This research has studied the ethics origins of being creature of God related to Persian Literature in Nezami’s works and thoughts and has searched for factors and obstacles of being creature of God in viewpoint of Ganjeh’s Philosopher.
Now there is one matter that if a creature of God wants to settle upon the maturity’s route and has a good ethics of being creature of God, what factors and obstacle is there in his (her) route? In this Thesis, simplifier and accelerator factors in the direction of access – that accelerates human movement to gain divine access or those factors that stop or decelerate human movement – have been presented through descriptive – analytical method. The present research has five chapters; in the First Chapter, the subject has been identified and its necessity and importance have been studied. This research is going to response to the main question of the research – consisting of the most important of accelerator and simplifier field in access to God and the most important forbidder or decelerator obstacles in the evolution of devotee to God on High in ethical-mystical viewpoints of Nezami and also some subordinate questions of the research consisting of procedures to access to God nearness and the ways for removing the obstacles on being creature of God have been studied in ethical thoughts of Nezami. In the Second Chapter we have studied the life and works of Nezami. In the Third Chapter, ethics of being creature of God, definition of prayer and its philosophy have been studied. In the Fourth Chapter, fourteen types of factors of being creature of God and twelve items of its obstacles and bad effects have been counted in Nezami’s thought and for each one of them, an example of Holy Quran, Imams’ words and some poems of Ganjeh’s Philosopher have been presented. In the Fifth Chapter the research’s results have been analyzed and the following findings have been gained:
1- In the case of some researches in Nezami’s Poems, the eagers to literature and science may gain some ethical high maters. 2- Being creature of God and praying God may characterize human by Islamic Ethics and lack or less importance of it would corrupt every society. In order to prevent the ethical corruption in the society, factors and obstacles of being creature of God must be recognized and we must try to enforce the factors and remove the obstacles.
This research contains 88 sources and has been made fragrant by more than 118 Quranic Verses and the Holy Prophet’s Words.
Keywords: Praying the God, Obedience, Devotion, Factors of being creature of God, Obstacles of being creature of God, Nezami Ganjavi.
1. 1. مقدّمه
به نام آن که هستي نام ازو يافتفلک جنبش، زمين آرام ازو يافت
خدايــي کافرينش در سجودشگواهـي مطلـق آمد بر وجودش1
عبادت هدفِ آفرينشِ انسان و بعثتِ پيامبران الهي است. مهمترين آموزه ديني پيامبران الهي، دعوت به يکتاپرستي است. رفتار بشر از آغاز پيدايش تا کنون شاهد اين نياز است و رازِ آن را بايد در عهد و پيمان خدا با بني آدم در صحيفه فطرت جست‌و‌جو کرد.
عبادت خدا تنها راه رشد انسان و يگانه مسير رسيدن به کمال است. تقوا، آرامش، آزادگي، رسيدن به مقام يقين و در امان ماندن از اغوا و سيطره ابليس، تنها بخشي از آثار و برکات عبادت است و آشنايي با برکات عبادت و باور آنها انگيزه بندگي و شور زندگي را فزوني مي‌بخشد.
عبادت نقطه وصل است. عبادت راه تقرّب به درگاه الهي است، هرکس با آن آشنا و بدان روشن شود، طعم شيرين و عطرِ مشکين عبادت را هرگز رها نخواهد کرد.
انسان در سايه عبادت، هر لحظه به سوي قرب الهي حرکت ميکند. حکيم گنجه خداوند را “مقصد همّت بلندان” 2مينامد و بندگي را ره توشه اين مقصد دانسته و از آن بيرون نميشود و در هر حال خود را ثناگوي خدا ميداند؛
برون افتم از خود به پرکندگـينيفتم برون با تو از بندگـــي
به هر گوشه کافتم ثنا خوانمتبه هر جا که باشم خدا دانمت 3
بر طبق آيات قرآن کريم هدف از خلقت بشر و بعثت انبياء “عبادت و بندگي خدا”4 معرفي شده است که به عنوان يک امر استمراري از هنگام بلوغِ بشر شروع شده و تا لحظه مرگ ادامه مي‏يابد: “وَ اعبُد رَبُّکَ حَتي يَأتيَکَ اليَقين”5؛ پروردگارت را عبادت کن تا لحظه يقين مرگ فرا رسد.
در تحقيق حاضر سعي شده است تا مفهوم بندگي و عبوديّت در انديشه اخلاقي نظامي گنجوي درک و ابيات مربوطه، جمعآوري گردد و عوامل و موانع بندگي از ديدگاه حکيم6 بررسي گردد.
خداوندا در توفيق بگشايعزيزي را ره تحقيق بنماي
دلي ده کو يقينت را بشايد زباني کافرينت را سرايد7
1. 2. تبيين موضوع (بيان مسئله)
از ديدگاه قرآن، انسان ظرفيت والايي براي انقلاب وجودي و تحوّل نهادي و جوهري دارد و ميتواند از فرشتهها نيز گوي سبقت را برُبايد و به مرتبهاي فراتر از مَلَک راه يابد و همراه با انسان کامل معصوم (عليه السَّلام) که پير طريقت و خضر راه است، عوالم هستي را در قوس صعود، يکي پس از ديگري پشت سر بگذارد و اين ممکن نيست، مگر براساسِ شناخت و معرفت حق تعالي که در دل بنده، محبّت حقيقي ايجاد کرده و منجر به بندگي خدا ميگردد؛ آنگاه اخلاق بندگي در جامعه گسترش پيدا ميکند و رذائل اخلاقي از آن زدوده ميشود.
در مسير بندگي خداوند، عوامل تسهيل کننده و يا کندي آور فراواني وجود دارد که اين پاياننامه قصد دارد ضمن معرفي آنان در انديشه نظامي گنجوي، بندگان حقيقي خداوند را، براي پيمودن مسير حق تعالي کمک نمايد. قابل ذکر است که استعداد به کمال رسيدن و شدن، در متن وجود هم? آدميان به وديعه نهاده شده تا قواي تحريکي را تعديل و قواي ادراکي را تعالي بخشد و با رهزنان راه تکامل مبارزه کند و هماره متذکّر باشد و از هر غفلت و نسيان و سهوي درباره حقيقت وجودي خويشتن و محبوب فطرياش رهايي يابد و به آزادي و آزادگي برسد و از همه تعلّقات و تعيّنات بگذرد تا به “موت اکبر” و فناي في الله و فناي از اين فنا راه يابد.
حال مسئله اين است که اگر چنانچه بندهاي بخواهد مسير کمال را طي کند چه عوامل و موانعي در سر راه او وجود دارد؟ در اين پاياننامه عوامل تسهيل کننده و شتاب بخش در مسير تقرّب که به حرکت انسان در رسيدن به تقرّب الهي و خضوع و اطاعت در مقابل خداوند، سرعت مي بخشد و يا آنهايي که حرکت انسان را متوقّف و يا کند ميکنند در آثار جمال الدين ابو محمّد الياس بن يوسف نظامي از شاعران توانمند قرن ششم بررسي ميگردد.
1. 3. سؤال اصلي
مهمترين زمينههاي سرعت بخش و تسهيل کننده عبوديّت و موانع بازدارنده يا کندي آور بندگي در آراء اخلاقي نظامي گنجوي چيست و چگونه تبيين ميشود؟
1. 4. سؤالهاي فرعي
– عبادت و عبوديّت از ديدگاه آيات و روايات و همچنين آثار نظامي گنجوي چيست؟
– در انديش? نظامي گنجوي چه راهکارهايي براي رسيدن به قرب الهي وجود دارد؟
– راههاي برطرف کردن موانع بندگي در انديشههاي اخلاقي نظامي چه ميتواند باشد؟
5. 1. نتايج تحقيق
از مجموع يافتههاي تحقيق، نتايج زير به دست ميآيد:
اشعار حکيم نظامي گنجوي با بهرهگيري از شريعت اسلامي و افکار والاي عرفاني، آثاري شکوهمند و در نوع خود بينظير است. در صورتي که در اين اشعار تحقيقاتي صورت گيرد، تشنگان ادب و علم خواهند توانست به مضامين بلند اخلاقي دست پيدا کنند.
بندگي و عبادت خداوند، انسان را مُتخلِّق به اخلاق اسلامي ميکند. نبود يا کمرنگ شدن آن، هرجامعهاي را به تباهي ميکشاند. براي جلوگيري از فساد اخلاقي در جامعه بايد عوامل و موانع بندگي را بهخوبي شناخت و در صدد تقويت عوامل و خشکاندن موانع برآمد.
بندگي بايد خالص براي خدا باشد. بندگي شيطان، نفس، جاه و مقام، پول… انسان را به اسفل السّافلين ميرساند. بندگي که در امتداد فطرت انساني و هدف خلقت بشري است، بندگي خداوند تبارک تعالي است.
هر بندهايي بايد عوامل بندگي که شامل:1- استعانت از عقل (تفکّر کردن) 2- علم و آگاهى 3-كمك و توفيق خواستن از خداوند 4- جديّت و پشتكار 5- موعظه و تذكّر6- اخلاص7- اراده و عزم راسخ (استقامت در دين) 8- توبه 9- سرزنش دنيا10- شاد کردن دلها 11- توکّل12- وفاي به عهد (وفاداري)13- تقوا 14- صبر در طاعت 15- خدا باوري16- ذکر (ياد خدا) است را در خود تقويت کند تا به قرب الهي رسيده و سعادتمند گردد.
هر بندهايي بايد موانع بندگي که شامل: 1-کينه توزي 2- عيبجويي و غيبت کردن از ديگران3 – خودبيني، تکبّر وغرور4 – جهل و غفلت (نبود معرفت و آگاهي) 5 – هواى نفس6- ريا 7 -عجب 8 – اغواي شيطان 9- حبِّ دنيا10- ستمکاري و بي عدالتي11- افزون طلبي در شهوت و لذّت 12- داشتن مشکلات اقتصادي (فقر) است را در خود تقليل دهد و در صدد از بين بردن اين موانع باشد.
5. 2. پيشنهادها
پيشنهاد ميگردد به جهت اهميّت موضوع، بحث دربار? بندگي، عوامل و موانع آن در آثارِ ديگر شاعران پارسيگو، خصوصاً پيروان نظامي که خمسه سرايي راچه در ايران و چه در هند به راه انداختند، نيز مورد تحليل و بررسي قرار گرفته و با آثار نظامي گنجوي مقايسه گردد.
پيشنهاد ميگردد درخصوص راههاي مقابله با موانع بندگي و همچنين راههاي ترويج عوامل بندگي در آثار شاعران خمسه سرا، تحقيقات بيشتري صورت گيرد و نتايج به صورت ساده و عملي در اختيار عامّه مردم قرار گيرد تا با اجراي آن راهکارها، رذائل اخلاقي جامعه از بين رفته و جرم و جنايت و تعدي به حقوق ديگران به حداقل برسد.
به جهت اهميّت و تأثير اخلاق بندگي بر اخلاق فردي و اجتماعي و با توجّه به علاق? عامّ? مردم به شعر و شاعري، پيشنهاد ميگردد کارگروه تحقيق در اشعار شاعران پارسيگو به ويژه شاعران آييني تشکيل شود و نتايج آن به صورت هدفمند و با بياني مناسب در نشريّات پرتيراژ چاپ گردد.

تشکّر و قدرداني:
“لَا يَشْکُرُ اللَّهَ مَنْ لَا يَشْکُرُ النَّاسَ”
(مَن لايَحضُرُه اَلفَقيه، 380/4 )
——————
با نهايت تشکّر و سپاس از شهدا و جانبازان و ايثارگران عزيزکه با رشادتها و ايثارگريهاي خود، امنيّت را به کشور عزيزمان هديه کردند و محيطي امن را مهيّا نموده تا بتوانيم در کمال آرامش به تحصيل ادامه دهيم.
همچنين با تشکّر و قدرداني از استادان ارجمند و گرامي، آقايان دکتر احمد رضي و احمد شاکر نژاد که با حسن خلق، سعي وافر، تلاش خستگي ناپذير، سع? صدر و برخورد انساني، اينجانب را در تهيّ? اين تحقيق ياري نمودند و داشتههاي خود را براي انجام بهتر اين پاياننامه، در طبق اخلاص قرار دادند. در ضمن از خانواد? عزيزم نيز که مرا در انجام اين تحقيق تحمّل کردند، تشکّر ميکنم.

منابع و مآخذ
1- قرآن کريم.
2- نهج البلاغه.
3- [آمدي، عبدالواحد]، غررالحكم، قم، دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميّه، چاپ اوّل 1366.
4- آيتي، محمّد، گزيده مخزن الاسرار، چاپ دوم، تهران، انتشارات و آموزش انقلاب اسلامي،1370.
5- احسان بخش، صادق، آثار الصادقين، انتشارات ستاد برگزاري نماز جمعه، تهران ،1373، ج11.
6- ارجمند رشيد آبادي، زهرا و ديگران، فارسي چهارم دبستان، نشر اداره کل چاپ و توزيع کتابهاي درسي، با اندکي تخليص.
7- اردکاني، سيد محمود، “امثال و حکم در مخزن لاسرار نظامي”، مجموعه مقالات کنگره بين المللي بزرگداشت نهمين سده تولّد حکيم نظامي گنجوي، ج2، 1370.
8- امام جمعه، محمّد، “هنر تمثيل و ديدگاههاي نظامي در مخزن الاسرار”، مجموعه مقالات کنگره بين المللي بزرگداشت نهمين سده تولّد حکيم نظامي گنجوي، ج 1، 1370.
9- انزابي نژاد، رضا، پرد? سحر سحري، انتشارات جامي، تهران، چاپ سوّم، 1379.
10- الهام بخش، سيد محمود؛ مژگانيه، نازگل، “تأملي در انديشه هاي زاهدانه و ديني نظامي گنجوي”، فصلنامه دانشکده ادبيّات و علوم انساني، سال سوّم، شماره 8 ، بهار 87.
11- الهمداني، حسن المعلم، غذاء العارفين، تحقيق و تصحيح عباس شرفي ماسوله، انتشارات ادار? کل فرهنگ و ارشاد اسلامي گيلان، چاپ اوّل، 1376.
12- براون، ادوارد ، تاريخ ادبيّات ايران، ترجمه غلامحسين افشاري، انتشارات مرواريد، تهران، چاپ سوّم، 1366.
13- بويل، جي، آ،‌ تاريخ ايران كمبريج، ترجم? حسن انوشه، ج5، تهران، اميركبير، چاپ اوّل 1366.
14- بيگدلي، غلامحسين، چهره اسکندر در شاه نامه فردوسي، و اسکندر نامه نظامي، تهران، انتشارات آفرينش، 1369.
15- پناهي، نعمت‌الله، “شخصيّت شيرين در منظوم? خسرو و شيرين نظامي”، مجل? نام? پارسي، سال دهم، شمار? 4.
16- پورنامداريان، تقي؛ موسوي، مصطفي، گزيده مخزن الاسرار نظامي گنجوي، چاپ شرکت انتشارات علمي و فرهنگي، چاپ نخست، 1389.
17- ثامني، جعفر، ” نظامي و قرآن”، مجموعه مقالات کنگره بين المللي حکيم نظامي گنجوي، تبريز، انتشارات دانشگاه تبريز، 1370.
18- ثروت، منصور، “گلايه اي از اقبال نامه نظامي”، مجموعه مقالات کنگره بين المللي حکيم نظامي گنجوي، تبريز، انتشارات دانشگاه تبريز،1370.
19- ثروت، منصور، گنجين? حکمت در آثار نظامي، چاپ اوّل، تهران، انتشارات امير کبير،1370.
20- ثروتيان، بهروز، نفايس الفنون، تبريز، انتشارات دانشگاه،1352.
21- ثروتيان، بهروز، آيينه غيب نماي نظامي در مخز ن الاسرار، تهران، انتشارات کلمه، 1369.
22- جوادي آملي، عبدالله، مفاتيح الحيات، انتشارات مرکز نشر اسرا، چاپ يکصد و نوزدهم، 1392.
23- جوادى، محسن؛ نظري? ايمان در عرصه كلام و قرآن، معاونت اموراساتيد دروس معارف اسلامي قم، چاپ اول، زمستان 1376
24- جودي، اکرم، “عاطفه ديني و ديانت نظامي گنجوي”، نداي صادق، ش 15، سال چهارم.
25- [چلبي، جلال الدين]، ديوان مجنون ليلي، چاپ مصر، 1937، مقدّمه زکي مبارک.
26- حبيبي، حسن، “سيري در افکار و آثار نظامي”، مجموعه مقالات کنگره بين المللي حکيم نظامي گنجوي، ج يک، تبريز، انتشارات دانشگاه تبريز، 1370.
27- حسيني، مريم، ريشههاي زن ستيزي در ادبيّات کلاسيک فارسي، تهران، سرچشمه،1387.
28- حميدي شيرازي، مهدي، بهشت سخن، انتشارات پاژنگ، چاپ دوم، تهران1371.
29- حميديان، سعيد، آرمانشهر زيبايي، انتشارات علم و دانش، چاپ دوم، 1388.
30- خواص، امير؛ حسيني قلعه بهمن، اکبر؛ دبيري، احمد؛ شريفي، احمد حسين؛ پاکپور، علي؛ فلسفه اخلاق، انتشارات دفتر نشر معارف، چاپ سيزدهم،1389.
31- دستگردي، وحيد، “اخلاق حکيم نظامي”، سال بيستم، خرداد ماه 1318، مچله ارمغان، شماره 3.
32- دهخدا، علي اکبر، لغت نام? دهخدا، تهران، دانشگاه تهران، 1370.
33- دهقان، اکبر، هزار و يک نکته از قرآن کريم، نشر مرکز فرهنگي درسهايي از قرآن، 1379.
34- صفا، ذبيح‌الله، گنج سخن، جلد?، انتشارات دانشگاه تهران، 1339.
35- راد فر، ابوالقاسم، “بررسي و تحليل مخزن الاسرار”، نشريه فرهنگ، پاييز1371.
36- رزمجو، حسين، “جمال و جلال خداوند در آينه پنج گنج نظامي”، مجموعه مقالات کنگره بين المللي بزرگداشت نهمين سده تولد نظامي گنجوي، ج2.
37- رضايي، غلامرضا، “حکيم نظامي گنجوي و عرفان”، برگرفته از پرتال جامع علوم انساني، چاپ شده در مجل? آشنا، شماره3، 1370.
38- روشن، محمّد، “نظامي گنجهاي”، ماهنام? كلك، شماره13، فروردين1370.
39- رياضي، حشمت الله، داستانها و پيام هاي نظامي گنجوي، چاپ اوّل، انشارات حقيقت، تهران،1385.
40- زرّين کوب، عبدالحسين، با کاروان حله (مجموعه نقد ادبي)، سازمان انتشارات جاويدان، چاپ پنجم، تهران،1362.
41- زرّين کوب، عبدالحسين، پيرِگنجه در جستجوي ناکجا آباد، انتشارات سخن، چاپ اوّل،1372.
42- زنجاني، برات، احوال و آثار و شرح مخزن الاسرار نظامي گنجوي، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ ششم،1381.
43- سمرقندي، امير دولتشاه، تذكره الشعراء، به همّت محمّد رمضاني، انتشارات پديده خاور، سال1366.
44- شاکر، کمال مصطفي، ترجمه خلاص? تفسير الميزان علّامه طباطبائي، ترجمه فاطمه مشايخ، انتشارات اسلام، ج1، 1389.
45- شهابي، علي اکبر، نظامي شاعر داستان سرا، تهران، ابن سينا،1334.
46- [شيخ حر عاملي]، محمّد ابن الحسن، وسائل الشيعه، تحقيق موسسه آل بيت، قم، 1409 ق.
47- [شيخ صدوق، محمّد بن علي]، علل الشرائع، چاپ اوّل، قم انتشارات بيتا، 1386.
48- صالحي، شيخ حسنعلي، درس هايي از قرآن، انتشارات دين و دانش اصفهان، چاپ اوّل، مهر 1370.
49- [صدوق، محمّد]، الامالي، مشهد، آستان قدس رضوي و بنياد پژوهش هاي اسلامي، 1408ق.
50- صفا، ذبيح الله، تاريخ ادبيّات در ايران، چاپ هفتم، تهران، انتشارات فردوس، 1366.
51- صفا، ذبيح‌الله، حماسه سرايي در ايران، تهران، اميركبير، چاپ پنجم، 1369.
52- صورتگر، لطفعلي، منظومه هاي غنايي ايران، چاپ دوم، تهران، انتشارات ابن سينا، 1348.
53- صوفي، ليلا، زندگينامه شاعران ايران، چاپ دوم، تهران، انتشارات جاجرمي، 1378.
54- طباطبائي، سيد محمود، “امثال الحکم در مخزن الاسرار نظامي”، مجموعه مقالات کنگره بين المللي بزرگداشت نهمين سده تولد حکيم نظامي گنجوي، به اهتمام منصور ثروت، 1370.
55- طباطبايى، سيد محمّد حسين، الميزان، دفتر انتشارات اسلامي، قم، 1417 ق، ج11.
56- [طبرسي، ابي علي الفضل]، مجمع البيان، بيروت، الاعلمي، 1995 م.
57- عابديني، عبدالکريم، “عبوديّت و بندگي در آيات”، فصلنامه مطالعات تفسيري، سال يکم، شماره3، پاييز 1389.
58- عزيزي، بختيار، “جهاد اقتصادي”، مجموعه مقالات برگزيده هفدهمين المپياد بين المللي قرآن و حديث(ويژه نامه نسيم رحمت)، 1390.
59- [قزويني، محمّد ابن يزيد]، سنن ابن ماجه، تحقيق محمّد فواد عبدالباقي، بيروت، انتشارات دار الفکر، 1425ق، ج2.
60- قشيري، ابوالقاسم، رساله قشيريّه، ترجمه ابوعلي حسن بن احمد عثماني، تصحيح بديع الزمان فروزانفر، تهران، انتشارات علمي و فرهنگي، 1361.
61- [کليني، محمّد ابن يعقوب]، كافى، نشر دار الاکتب اسلاميه، تهران، 1365.
62- لاهيجي، شمس الدين محمّد، شرح گلشن راز، تصيح محمّد رضا برزگر خالقي و عفّت کرباسي، تهران، انتشارات زوار،1371
63- [متقي هندي، علي ابن حسام]، کنزل العمال، 1409ق، ج3.
64- متيني، جلال، “حکيم نظامي شاعري انديشه‌ور”، ايران‌شناسي، سال سوّم، شمار? ?، پاييز????.
65- مدرسى، سيد محمّد على، “مفهوم عبادت و عبوديت”، برگرفته از سايت http://library.tebyan.net به تاريخ1/6/92.
66- مجلسي، محمّد باقر، بحار الانوار، دار الکتب اسلاميّه، ج72، تهران، 1362.
67- [محمودي، محمّد باقر]، نهج السعاده، ج3 ، تصحيح عزيز آل طالب، نشر سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، تهران، 1376.
68- مصاحب، غلامحسين، دائره المعارف فارسي،‌ شركت سهامي كتابهاي جيبي وابسته به انتشارات امير كبير، تهران، 1387، ج2.
69- مطّهري، مرتضي، سيري در نهج البلاغه، انتشارات صدرا، چاپ ششم، بهار 1368.
70- مطّهري، مرتضي، گفتارهاي معنوي، انتشارات صدرا، تابستان1374.
71- مطّهري، مرتضي، مجموعه آثار مرتضي مطّهري، انتشارات صدرا ، 1383، ج 23.
72- مطّهري، مرتضي، وحي و نبوّت، تهران، انتشارات صدري، 1386.
73- مفيد، محمّد ابن محمّد؛ امالي، قم، انتشارات جامعه مدرّسين حوزه علميّه، 1403ق.
74- مکارم شيرازي، ناصر؛ يکصدو پنجاه درس زندگي، انتشارات نسل جوان، ويرايش دوم،1390.
75- مكارم شيرازي، ناصر، با همكاري جمعي از نويسندگان، تفسير نمونه، دارالكتب‌الاسلاميه، چاپ 26، تهران، 1380.
76- مهدوي دامغاني، احمد، “عقايد نظامي در توحيد و صفات باري تعالي”، ايران شناسي، ويژهنامه سال نظامي گنجوي، سال3، شماره 3، پاييز 1370.
77- نظامي، الياس ابن يوسف، اقبالنامه، تصحيح وتوضيح بهروز ثروتيان، انتشارات توس، تهران، 1364.
78- نظامي، الياس ابن يوسف، خسرو و شيرين، به کوشش عبدالمحمّد آيتي، چاپ دوم، تهران، 1363.
79- نظامي، الياس ابن يوسف، کليّات نظامي گنجوي، تصحيح حسن وحيد دستگردي، چاپ دوم، انتشارات زوّار، 1388.
80- نظامي، الياس ابن يوسف، کليّات خمس? نظامي، خسرو و شيرين، با مقابله و تصحيح بهروز ثروتيان، چاپ اول، 1386.
81- نظامي، الياس ابن يوسف، ليلي و مجنون، تصحيح و توضيح بهروز ثروتيان، انتشارات توس، تهران، 1364.
82- نظامي، الياس ابن يوسف، مخزن الاسرار، تصحيح و مقابله بهروز ثروتيان، انتشارات توس، چاپ اوّل، زمستان 1363.
83- نظامي، الياس ابن يوسف، ليلي و مجنون، به همّت ليلا سادات عبدال وند، نشر نويد ظهور، چاپ اوّل، 1391.
84- [نظامي، الياس ابن يوسف]، اسكندرنامه (شرفنامه)، براساس متن علمي و انتقادي آكادمي علوم شوروي، تهران، ققنوس، چاپ اوّل، 1380.
85- [نظامي، الياس ابن يوسف]، مخزن الاسرار، براساس متن علمي و انتقادي آكادمي علوم شوروي، تهران، ققنوس، چاپ اوّل،1380
86- نفيسي، سعيد، تاريخ نظم ونثر در ايران، انتشارات فروغي، تهران، چاپ دوم، سال1363، ج1.
87- نوايي، عبدالحسين و ديگران، نثرآفرينان، زندگينام? نامآوران فرهنگي ايران، جلد ششم، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، 1380.
88- [نوري، ميرزا حسين]، مستدرك الوسائل، قم، موسسه آل البيت.
1 . الياس ابن يوسف نظامي، خسرو شيرين، تحصيح حسن وحيد دستگردي، در توحيد باري، ابيات 2-1، ص97
2 . الياس ابن يوسف نظامي، ليلي و مجنون، تحصيح حسن وحيد دستگردي، به نام ايزد بخشاينده، ص388
3. الياس ابن يوسف نظامي، شرفنامه، تصحيح حسن وحيد دستگردي، ص214
4 . سوره ذاريات، آيه 56: “وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِيَعْبُدُونِ”؛ جن و انس را نيافريدم مگر اينکه مرا پرستش کنند.
5 . سوره حجر، آيه 99. و دائم به پرستش خداي خود مشغول باش تا ساعت يقين بر تو فرا رسد.
6 . (ر.ج) سعيد حميديان، آرمانشهر زيبايي، ص18 (که علّت حکيم ناميدن ايشان را، شرح نمودهاند.)
.7 نظامي، خسرو شيرين، تحصيح حسن وحيد دستگردي، به نام ايزد پاک، ص 97، با تغيير اسم “نظامي” به “عزيزي”
—————
————————————————————
?
?
—————
پايان‌نامه‌کارشناسي ارشد دانشگاه مجازي المصطقي (ص): رشته اخلاق اسلامي
‌د

14



قیمت: تومان


پاسخ دهید