00

به نام خداوند جان و خرد
مجله آموزش پرستاري
فصلنامه علمي – پژوهشي انجمن علمي پرستاري ايران
دوره سوم – شماره 4 (پياپي 10) – زمستان 1393

صاحب امتياز: انجمن علمي پرستاري ايران
مدير مسؤول و سردبير: دكتر فاطمه الحاني
مدي ر اجرايي: دكتر آذر طل
شماره پروانه انتشار وزارت ارشاد اسلامي: 4823/94 مورخ 20/2/91
شماره استاندارد بين المللي: 2322-3812
شماره بين المللي نشريه الكترونيكي: 4428-2322 e-ISSN

شوراي نويسندگان (به ترتيب حروف الفبا):
دكتر محمد اسماعيلپور بندبني، استاديار دانشكده پرستاري و پيراپزشكي گيلان
دكتر فاطمه الحاني، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر منير انوشه، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر زهره پارسا يكتا، استاد دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر حميد پيروي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي ايران
دكتر محمدعلي چراغي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر محمدعلي حسيني، دانشيار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر سيده فاطمه حق دوست اسكويي، استاد دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي ايران
دكتر محمدرضا حيدري، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر ناهيد دهقاننيري، استاد دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر ناهيد رژه، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر سادات سيدباقر مداح، استاديار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر نعيمه سيدفاطمي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي ايران
دكتر آذر طل، دكتراي آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر عباس عبادي، دانشيار دانشكده پرستاري دانشگاه علوم پزشكي بقيهاﷲ
دكتر عباس عباسزاده، استاد دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
دكتر شهرزاد غياثونديان، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر علي فخرموحدي، استاديار دانشكده پرستاري و پيراپزشكي سمنان
دكتر مسعود فلاحي خشكناب، دانشيار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر انوشيروان كاظم نژاد، استاد گروه آمار زيستي دانشگاه تربيت مدرس
دكتر عيسي محمدي، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر ندا مهرداد، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي ايران
دكتر حسن ناوي پور، استاديار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر عليرضا نيكبخت نصرآبادي، استاد دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر مجتبي ويسمرادي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر مجيده هروي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر فريده يغمايي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي

ويراستار انگليسي: دكتر مجتبي ويسمرادي – عليرضا قريب
ويراستار فارسي: دكتر فاطمه الحاني
حروفچيني و صفحه آرايي: فرشته حيدري
طرا ح جلد: اصغر سوراني
ناشر: انجمن علمي پرستاري ايران
نشاني: تهران – ميدان توحيد – دانشكده پرستاري و مامايي تهران
كدپستي: 1419733171، صندوق پستي: 398/14195، تلفن و نمابر: 66592535
e-mail: info@jne.ir , Website: http://jne.ir

آموزش پرستاري دوره 3 شماره 4 (پياپي 10) زمستان 1393، 67-58 تأثير آموزش مديريت استرس بر سلامت روان مادران داراي كودك مبتلا به اختلال بيش فعالي نقص توجه

شكوفه زارعي، فرخنده شريف، علي علوي شوشتري، مهرداد وثوقي

چكيده

مقدمه: بيش فعالي نقص توجه يكي از شايعترين اختلالات روان پزشكي كودكان است. هـدف از انجـام ايـن پـژوهش، بررسي تأثير آموزش مديريت استرس به شيوه شناختي رفتاري بر سلامت روان مادران داراي كودك مبتلا به اختلال بيش فعالينقص توجه بوده است.
روش: در اين پژوهش مداخلهاي پنجاه و دو مادر كودك مبتلا به اختلال بيش فعالي نقص توجه به طور تـصادفي در دوگروه آزمايش و كنترل قرار گرفتند. محيط انجام پژوهش درمانگاه تخصصي و فوق تخصصي امام رضا (ع) و بيمارستان حافظ در شهر شيراز در سال 1391 بود . جهت سنجش سلامت روان و استرس از پرسشنامههاي سلامت عمـومي و مقيـاس افـسردگي-اضطراب- استرس (DASS-21) استفاده شد كه قبل، بلافاصله و يك ماه پس از مداخله توسط مادران تكميـل شـد. مداخلـهطي 8 جلسه آموزش 90 دقيقه اي به صورت يك بار در هفته انجام شد.
يافته ها: تجزيه و تحليل داده ها با استفاده از نرمافزار آماري SPSS v.16 و روش آناليز واريانس اندازه هـ اي تكـراري جهت مقايسه درون گروهي و آزمون تي مستقل جهت مقايسه بين گروهي انجام شد. ميانگين نمره استرس، اضطراب، افـسردگيو سلامت روان پيش از انجام مداخله در بين دو گروه تفاوت معناداري با هم نداشتند. پس از مداخلـه ميـانگين نمـره اسـترس وسلامت روان بين دو گروه تفاوت معناداري را نشان داد. به طوري كه ميانگين نمره استرس در گروه آزمايش (32/4±29/12) به طور معناداري كمتر از گروه كنترل (69/3±77/14) بود. همچنين ميانگين نمره سلامت روان در گروه آزمايش (56/10±50/20) به طور معناداري كمتر از گروه كنترل (60/12±70/33) بود. يك ماه پس از پايان مداخله تغييـر در ميـانگين نمـرات اسـترس وسلامت روان همچنان براي گروه آزمايش ثابت باقي ماند. تغيير در ميانگين نمرات اضطراب و افسردگي براي گـروه آزمـايش ازلحاظ آماري معنادار بود.
نتيجهگيري: يافتهها اثربخشي تأثير آموزش مديريت استرس به شيوه شناختي رفتاري بـر سـلامت روان مـادران دارايفرزند مبتلا به اختلال بيش فعالي نقص توجه را تأييد مي كند.

كليد واژه ها: اختلال بيش فعالي نقص توجه، سلامت روان، شناختي- رفتاري، مادران، مديريت استرس

تاريخ دريافت: 11/5/1393 تاريخ پذيرش: 20/10/1393

مقدمه

بيش فعالي نقص توجه يكي از شايعترين اختلالاتروان پزشـكي كودكـان اسـت (3-1). علايـم اصـلي ايـن اختلال شامل بيش فعالي، نقص توجه و تكانشگري اسـت (2و3). اين علايم بايستي 6 ماه به طول انجامد، با سـطح تحولي كودك تطابق نداشـته و پـيش از 7 سـالگي ظـاهرشده باشد (4و5). اين اختلال در پسرها به نسبت 5 به 1 از دخترها شايع تر است (6).
يكي از عوامل مرتبط با ويژگيهاي دروني خـانواده كه مي تواند سبب استرس والدين گردد مشكلات رفتاري- عاطفي كودكان است كه يكي از شايع ترين اين مشكلات، اختلال بيش فعالي نقص توجه مـي باشـد (7). اسـترس در خانواده به خصوص وقتي كه مزمن باشد و در اوا يـل رشـد وجود داشته باشـد اثـرات مـضري روي سـلامت والـدين، كودكان و ارتباطات والد با كودك مي گذارد (8).
اخـتلال بـيش فعـالي نقـص توجـه بـا اس ترس و ناسازگاري در خانواده در ارتباط است (9). توجـه و نظـارتوالدين بالاخص مادران از اين كودكان مي تواند يك منبـعتنيدگي محسوب شود (10). تماس هاي مكـرر والـدين بـامعلم كودك بيش فعال خود در ارتبـاط بـا بـدرفتاري وي،صحبت با والدين ديگر در مورد رفتـار كودكانـشان ، تـركمحيط كار به منظور مراقبت از كودك بـيش فعـال خـود ونگراني در موردآسيب رساندن كودك به خود فقط اندكي ازاسترس هايي است كه به طور معمول توسـط والـدين ايـنكودكان گزارش مي شود. مطالعات نيز نشان مي دهنـد كـهمادران كودكان بيش فعـال ميـزان بـالاتري از اسـترس رانسبت به مادران كودكان عادي گزارش مي دهند (11).
كودكان مبتلا به اختلالات رفتاري بر سلامت روانوالدين خود تأثير مي گذارند (12). يافتهها نشان مـي دهنـدكه افسردگي مادر با مشكلات رفتاري كودكان ارتباط دارد (13). بـه عنـوان مثـال Suwanne و همكـاران ميـزان افسردگي مادران كودكان بيش فعال را 62/30%، افسردگي متوســط و 4%، افــسردگي شــديد گــزارش كردنــد (14).
همچنين نحوه برخورد با مشكلات كودكان بيش فعال بـرسلامت روان والدين تأثير منفي دارد (15).
برنامههاي آموزشي در بهبود سـلامت روان والـدينكمك شا ياني مي كند. شواهد بسياري نشان مـي دهـد كـه تعاملات والد و كودك و به سبب آن سلامت روان والـدين و به خصوص مادران وقتي كه كودك داراي اختلال بـيشفعالي نقص توجه تحت روش هـاي مختلـف درمـان قـرار ميگيرد بهبود مـي يابـد . Danforth و هم كـاران نـشان دادند روش هاي مختلـف درمـاني از جملـه دارو درمـاني و آموزش والدين، مي توانند بر بهبـود سـلامت روان مـادران مؤثر باشند (16). از ميان برنامـههـ اي آموزشـي، مـديريتاسترس به شيوه شناختي رفتاري كه براساس چهار مؤلفـهافزايش آگاهي، ارزيابي، منابع مقابلهاي و عكس العملهاي مقابلهاي با استرس مـي باشـد ، مـيتوانـد شـيوه مـؤثر تر وپايدارتري در مواجهه با استرس و كاهش آن باشد. مداخله شناختي- رفتار ي در مديريت استرس، فرد را با اسـترس و نوع مقابله با آن آشنا مي كند و مي توانـد بـا خنثـي كـردن برخي از تأثيرات استرسزاهـا و پاسـخ هـاي اسـترس ، بـه عملكرد روان شناختي و فيزيولوژيك بهتر فرد كمك نمايد.
ايـن مداخلـه مـي توانـد از طر يـق افـزايش حـس كنتـرل، خودكارآمـدي، عـزت نفـس، مقابلـه سـازگارانه و حمايـت اجتماعي، مؤثر باشد (17).
طبق نتايج تحقيقاتBlumenthal و همكـاران،استفاده از تك نيكهاي مديريت استرس باعث ميشود كـه فرد بتواند با موقع يـت اسـترس زا بهتـر برخـورد كنـد و بـه كنترل بيشتر وضعيت جسماني و رواني خويش دست يابـد و در نتيجه سلامت وي بهبود يابد (18).
با وجود تأثير بدرفتاري كودكـان بـر سـلامت روان اعضاي خانواده توجه كافي به برنامههاي مداخلاتي جهـت بهبود سلامت روان خانواده كودكان با مـشكلات رفتـاري وجود ندارد (19). طبق تحقيقاتي كه تاكنون به عمل آمـدهچنين پژوهشي با اين شيوه رويكردي انجام نگرديده اسـتو يا بعضي تحقيقات پيگيري نداشت هاند، لذا پژوهش حاضـربا هدف تأثير آموزش مديريت استرس بـه شـيوه شـناختيرفتاري بـر سـلامت روان مـادران داراي فرزنـد مبـتلا بـهاختلال بيش فعالي نقص توجه انجام گرديد.

روش مطالعه

اين پژوهش تجربـي بـرروي مـادران داراي فرزنـدمبتلا به اختلال بيش فعالي نقص توجه انجام شد. مـادراندر دو گروه آزمايش و كنترل قرار گرفتنـد. جامعـه آمـاريپژوهش حاضر كليه مادران كودكان مبتلا به اختلال بـيشفعــالي نقــص توجــه مراجعــه كننــده بــه درمانگــا ههــاي روان پزشكي و ابسته به دانـشگاه علـوم پزشـكي شـيراز درسال 1391 بود . حجم نمونه با توجه به نوع و هدف مطالعهو توسط مشاور آماري با اسـتفاده از خطـاي 05/0 و تـوان80/0 برابر با 26 نفر در هر جمعيت تعيـين گرديـد. نمونـهموردنظر 52 نفر از مادران كودكان مبتلا به اخـتلال بـيشفعالي نقـص توجـه بودنـد كـه بـه روش نمونـهگيـري دردسترس انتخاب شده، به صورت تصادفي در دو گروه قـرارداده شدند . برنامـه مـديريت اسـترس بـه شـيوه شـناختيرفتاري شامل هشت جلسه 90 دقيق هاي بود كه در طول 8 هفته برگزار شد. در اين پـژوهش افـراد شـركت كننـده دربرنامه مديريت استرس به شيوه شناختي رفتـاري در چهـارگروه مداخل هاي هفت يا هشت نفري كه محتواي يكـسانيرا دريافت مي كردند، قرار گرفتند.
جهت تنظيم طرح مداخله از مـدل شـناختي رفتـاريمديريت استرس ارايه شده توسط آنتوني و همكاران (2010) و ســيدجواد آل محمــد و همكــاران (1390) كــه شــاملنيازسنجي از مادران كودكان بيش فعال، آموزش بـه مـادراندرباره اختلال بيش فعالي، شناخت اسـترس و تـأثير ات آن و آموزش تكنيك آرامسازي بنسون، تفكرات منفي و تحريفاتشناختي، جايگزيني افكار منطقـي، مقابلـه كارآمـد و اجـرايپاسخ هاي مقابل هاي مؤثر، مديريت خشم و جمع بندي مطالببود، استفاده شد. در طول جلسات جهـت حفـظ و نگهـداريتوجه مادران از وسـايل ديـداري كمكـي ماننـد پاورپوينـت،نمودار و تصاوير در ارتباط با كودكان بيش فعال استفاده شد.
جلسات به صورت سخنراني، پرسش و پاسخ و بحث گروهيانجام گرديد ، به اين صورت كه 30 دقيقه اول هر جلـسه بـهبيان خلاص هاي از جلـسه قبـل، انجـام تكنيـك آرميـدگي وبررسي تكاليف خانگي اختصاص داده شـد. جلـسه بـا بيـانمطالب جديد، سـؤالا ت مـادران در ارتبـاط بـا ايـن مطالـب،صحبتهاي آنان درباره موقعيتهايي پيش آمـده مـرتبط بـامطالب گفتـه شـده در طـول جلـسه و دادن تكـاليف جديـدهمراه بود . در انتهاي جلسات كتابچه آموزشي مربوط بـه آنجلسه به مادران داده مي شد.
برنامه مديريت استرس به شـيوه شـناختي رفتـاريتوسـط روان پرس تار و متخـصص روانپزش كي ك ودك و نوجوان هدايت مي شد. در ايـن پـژوهش مـادراني شـركتداشتند كه معيارهاي ورود به مطالعه شامل كـسب حـداقلنمره برش (حداقل نمره برش17) پرسشنامه توانـاييهـ ا ومشكلات در مقيـاسهـاي مـشكلات رفتـاري، مـشكلاتعاطفي، بيش فعالي، مشكلات با همـسالان، كـسب نمـرهافسردگي اضطراب استرس در محدوده متوسـط تـا بـسيارشديد، داراي فرزند بيش فعال در سنين 6 تا 12 سال، فاقدبيماريهاي رواني (با توجـه بـه فـرم خودگزارشـي) را داراباشند. معيارهاي خروج از مطالعه شـامل عـدم تمايـل بـهادامه شركت در مطالعه (مانند تكميل پرسشنامه به صورتناقص)، دريافـت مـداخلات آموزشـي مـشابه قبـل از ايـنمطالعه (دريافت مداخلات آموزشي مشابه در هر زمان قبلاز پژوهش ) و وجود بيماري هاي رواني يا جسمي در يكي از اعـضاي خـانواده كـه از دنبـال كـردن تمرينـات در خانـه جلوگيري كند . از مجموع مادران كودكان بـيش فعـال كـهپرسشنامهها را تكميل كردند، 4 نفر (2 نفر از گروه آزمايش و 2 نفر از گروه كنترل) قبل از اتمـام مداخلـه بـه دلايلـيغيرمرتبط با پژوهش از مطالعه خارج شدند.
جهت گروه كنتـرل هـيچ گونـه مداخلـهاي صـورتنپذيرفت.
اين پـژوهش تحـت نظـر موافقـت كميتـه اخـلاقدانشگاه علوم پزشكي شيراز انجام گرفـت. اجـازه كتبـي ازمادران گرفته شد. تمام شركت كنندگان در مورد هـدف ازمطالعه و كنارهگيري از مطالعه در هر زمـان كـه نخواهنـدمطلع گرديدنـد و بـه آنهـا اطمينـان داده شـد كـه تمـاماطلاعات شخصي محرمانه باقي مي ماند.
ابزارهاي جمع آوري اطلاعات
در اين پـژوهش از مقيـاس توانـاييهـ ا و مـشكلات،مقياس افسردگي -اضطراب-اسـترس و پرسـشنامه سـلامتعمومي جهت جمعآوري اطلاعات استفاده گرديـد. اطلاعـاتدموگرافيك جم عآوري شده شامل سن و جنس كودك، سـن،شغل و سطح تحصيلات مادر، تعداد خـواهر و بـرادر، ترتيـبتولد و سابقه بيماري جسمي يا رواني در خانواده بود.
فرم گزارش والدين پرسشنامه تواناييها و مشكلاتتوسط گودمن در سال 1997 در انگلستان طراحي و شامل5 زير مقياس است : مشكلات رفتاري، مـشكلات عـاطفي،بيش فعالي ، مشكلات با همسالان و رفتار موافق جامعه. ازاين 5 زيرمقيـاس چهـار زيرمقيـاس مـرتبط بـا مـشكلات(مــشكلات رفتــاري، مــشكلات عــاطفي، بــيش فعــالي،مشكلات با همسالان) و يك مقياس توانايي (رفتار موافق جامعه) است. هر كدام از اين زيرمقياس ها شامل 5 مـاده ونمره كامل مشكلات حاصل جمع نمرات چهار زير مقيـاسبه جـز رفتـار موافـق جامعـه اسـت. هـر سـؤال 3 گزينـه(نادرست، گاهي اوقات درسـت، كـاملاً درسـت) را شـاملمي شود. در مطالعه غنيزاده و همكاران كه در شيراز انجامگرفته است، اعتبار (حـساسيت و ويژگـي) ايـن پرسـشنامهپس از تجزيه و تحليل نتايج به ترتيـب برابـر 90% و 67% به دست آمده است. ضريب پايايي فرم گزارش والدين اينپرسشنامه نيز با استفاده از ضريب آلفاي كرونباخ 73/0 بـهدست آمده كـه در سـطح 95/0% معنـاداري اسـت. نقطـهبرش اين پرسشنامه 17 مي باشد (20و21).
مقياس افسردگي -اضطراب-استرس توسط لاويبوندو لاويبوند (1995) در دو فرم 42 سؤالي و فرم كوتاه شـدهآن كه 21 سؤال ي ميباشد، طراحي شده است. كـاربرد ايـنمقياس، اندازهگيري نشان ههاي اصلي افسردگي، اضطراب و استرس است . نمره دهي اين پرسـشنامه بـه روش ليكـرت ميباشد يعني گزينه الف نمره صفر، گزينه ب نمـره يـك،گزينـه ج نم ره 2 و گزين ه د نمـره 3 م ي گي رد. در اي ن پژوهش از فرم كوتاه شده اين مقياس استفاده شـده اسـتكه نمره نهايي هر يك از خرده مقياسها بايد 2 برابر شود.
روايي و اعتبار اين پرسـشنامه در ايـران توسـط سـاماني وجوكار مورد بررسي قرار گرفته است كه اعتبار بازآزمـايي رابراي مقياس افسردگي، اضطراب و تنيدگي به ترتيب برابـر80/0، 76/0 و 77/0 و آلفـاي كرونب اخ را بـراي مقي اسافسردگي، اضطراب و تنيدگي به ترتيب برابر 81/0 ، 74/0 و 78/0 گزارش نموده اند (22).
شدت هر يك از خرده مقياس ها
استرس اضطراب افسردگي شدت
0 -14 0-7 0-9 عادي
15 -18 8-9 10 -12 خفيف
19 -25 10 -14 14 -20 متوسط
26 -33 15 -19 21-27 شديد
33 20 28 بسيار شديد

پرســشنامه ســلامت عمــومي 28 ســؤالي توســط گلدبرگ (1972) ابداع شده كـه از 4 مقيـاس (افـسردگي،اضـطراب و احـساس آشـفتگي روانشـناختي، اخـتلال در كاركرد اجتماعي و علايم شبه جسمي) تشكيل شده است.
نمرهگذاري اين پرسشنامه به روش ليكرت مي باشد كه بـهصورت (0-1-2-3) است يعنـي گزينـه الـف نمـره صـفر،گزينه ب نمره يك، گزينـه ج نمـره 2 و گزينـه د نمـره 3 مي گيرد، با اين روش حداكثر نمره آزمودني 84 خواهد شد.
در اين پژوهش از روش نمرهگذاري ليكرت اسـتفاده شـدهاست. نمره برش براساس روش نمرهگذاري ليكـرت برابـربا 23 گزارش شد. در مطالعه يعقوبي، اعتبـار (حـس اسيت وويژگي) اين پرسشنامه پس از تجزيـه و تحليـل نتـايج بـهترتيب برابر 5/86% و 82% به دست آمـده اسـت. ضـريبپايايي اين پرسشنامه نيز بـا اسـتفاده از روش بازآزمـايي وآلفاي كرونباخ برابر با 88/0 به دست آمـده كـه در سـطح
99% معناداري است (23).
تجزيه و تحليل آماري
فرايند تجزيه و تحليل دادهها با استفاده از نرم افـزارSPSS v.16 انجام گرفت. ويژگي هاي جمعيت شـناختيدر دو گـروه بـا اسـتفاده از آزمـون مجـذور كـاي مقايـسهگرديدند. قبل از انجام تحليل آماري نرمال بودن دادههـ ا ازطريق آزمون كلموگروف- اسميرنوف مـورد بررسـي قـرارگرفت. از آنجا كه هيچ يك از متغيرهـا انحرافـي از توزيـعنرمال نداشتند، آزمونهاي پارامتري جهت تحليـل دادههـ ا انتخاب شدند . جهت مقايسه درون گروهـي از روش آنـاليز واريانس اندازههاي تكـراري تـك نمونـهاي اسـتفاده شـد.
جهت مقايسه بين گروهي نيز از آزمون تي مستقل اسـتفادهگرديد. همگن بودن واريانس بـا اسـتفاده از آزمـون لـوين مورد بررسي و تأييد قرار گرفت.

يافتهها

از مجمــوع مــادران كودكــان بــيش فعــال كــهپرسشنامهها را تكميل كردند، 4 نفر (2 نفر از گروه آزمايش و 2 نفر از گروه كنترل) قبل از اتمـام مداخلـه بـه دلايلـيغيرمرتبط با پژوهش از مطالعه خارج شدند. در هر دو گروهاز نظـر ويژگـ يهـاي جمعيـت شـناختي تفـاوت معنـاداري مشاهده نـشد. ميـانگين سـن كودكـان در گـروه آزمـايش61/1±85/8 و گروه كنترل 60/1±03/9 بود (905/0=p). ميانگين سن مادران نيز در گروه آزمايش 00/7±51/33 و گ روه كنتـرل 67/5±59/34 تف ا وت معن اداري نداشـتند (806/0=p). بيـشتر مـادران تحـصيلات در سـطح ديـپلم داشتند. از مجموع 52 كودك 5/76% پسر بودنـد. اكثريـتمادران در هر دو گروه خانه دار بودند. هيچ يـك از مـادرانسابقه بيماري جسمي يا رواني خاصي نداشتند.
ميانگين نمرات استرس و سلامت روان در دو گروهآزمايش و كنترل به ترتيب در شكلهاي 1و2 نمايش دادهشــده انــد. همچنــين ميــا نگين نمــرات ســلامت روان وافسردگي- اضطراب-استرس قبل از مداخله، بلافاصله بعداز مداخله و 1 ماه پس از مداخله در جدول شماره 1 نـشانداده شده است.
مقايسه ميـانگين نمـرات متغيرهـا (سـلامت روان،اضطراب، افسردگي، استرس) در زمان قبل از مداخله هـيچتفاوت معناداري را بين دو گروه نشان نداد. مقايـسه نتـايجبه دست آمده پس از اتمام برنامه مديريت استرس به شيوهشناختي رفتاري تفاوت آماري معناداري را بين دو گـروه درحيطههاي سلامت روان و استرس بلافاصله بعد از مداخلهنسبت به قبل از مداخله نشان داد. كاهش در ميانگين نمرهاسترس و تغيير در نمـره سـلامت روان فقـط بـراي گـروهآزمايش بود . به طوري كه نتايج آزمون تـي مـستقل نـشانداد كه ميانگين نمره استرس در گـروه آزمـايش بلافاصـلهبعد از مداخله (32/4±29/12) نسبت به قبل از آن (1p) وميانگين نمره سلامت روان در گروه آزمايش بلافاصله بعـداز مداخله (56/10±50/20) نسبت بـه قبـل از آن (2p) ازلحاظ آماري معنادار بود (009/0=2p1=0/000 ، p).
يك ماه بعد از پايان مداخله تغيير در ميانگين نمـره استرس و سلامت روان همچنان براي گروه آزمايش بـاقيماند و نتايج آزمـون تـي مـستقل بـراي ميـانگين اسـترس (39/4±34/11)، (009/0=p) و ميـ انگين سـ لامت روان
(43/9±73/21)، (004/0=p) بود.
ميانگين نمـرات اضـطراب (1p) و افـسردگي (2p) براي گروه آزمايش تنها در يك ماه بعد از مداخلـه نـسبتبه قبل از آن از لحاظ آمـاري معنـا دار بـود (005/0=1p و008/0=2p).
جهت مقايسه درون گروهي از روش آناليز واريانس اندازههاي تكراري تـك نمونـهاي اسـتفاده شـد. در گـروهآزمايش در طـول زمـان متغير هـاي اسـترس افـسردگي وسـلامت روان از لحـاظ آمـاري معنـا دار بودنـد كـه متغيـراسترس در بلافاصله بعد از مداخلـه نـسبت بـه قبـل از آن (1p) و يك ماه پس از پايان مداخله نسبت بـه قبـل از آن
(2p1=0/006 ، p2<0/001) (p)، متغير افسردگي تنها دريك ماه بعد از مداخله نسبت بـه قبـل از آن (004/0=p) و متغير سلامت روان در بلافاصله بعد از مطالعـه نـسبت بـهقبل از آن (1p) و يك ماه پس از پايان مداخله نـسبت بـهقبـــل از آن (2p1<0/001 ، p2<0/001) (p) نتـــايج از لحاظ آماري معنـا دار بودنـد. در گـروه كنتـرل تغييـرات درطول زمان از لحاظ آماري معنادار نبود.
جدول 1- ميانگين نمرات افسردگي- اضطراب – استرس و سلامت روان در مادران كودكان بيش فعال و كنترل مراجعه كننده به درمانگاه تخصصي وفوق تخصصي امام رضا (ع) در سال 1391
p-value گروه كنترل گروه آزمايش زمان متغيرها
0/111
<0/001
<0/001 13/66±3/90
14/77±3/69
14/33±3/66 15/23±3/36
12/29±4/32
11/34±4/39 قبل از مداخله
بلافاصله بعد از مداخله يك ماه بعد از مداخله استرس
0/483
0/417
0/008 11/11±4/22
12/25±3/98
12/35±3/88 10/22±4/97
10/33±4/72
8/29±4/47 قبل از مداخله
بلافاصله بعد از مداخله يك ماه بعد از مداخله افسردگي
0/567
0/205
0/005 8/88±5/56
10/37±5/00
11/29±4/25 8/14±3/69
7/74±4/51
6/59±4/27 قبل از مداخله
بلافاصله بعد از مداخله يك ماه بعد از مداخله اضطراب
0/474
0/009
0/004 37/66±14/64
33/70±12/60
37/03±11/73 34/42±13/22
20/50±10/56
21/73±9/43 قبل از مداخله
بلافاصله بعد از مداخله يك ماه بعد از مداخله سلامت روان

شكل 1- ميانگين نمرات استرس در گروه هاي آزمايش و كنترل قبل، بلافاصله و يك ماه بعد از مداخله

11
12
13
14
15
16
٠
١
٢
آزمايش
کنترل

11

12

13



قیمت: تومان


پاسخ دهید