00

به نام خداوند جان و خرد
مجله آموزش پرستاري
فصلنامه علمي – پژوهشي انجمن علمي پرستاري ايران
دوره سوم – شماره 4 (پياپي 10) – زمستان 1393

صاحب امتياز: انجمن علمي پرستاري ايران
مدير مسؤول و سردبير: دكتر فاطمه الحاني
مدي ر اجرايي: دكتر آذر طل
شماره پروانه انتشار وزارت ارشاد اسلامي: 4823/94 مورخ 20/2/91
شماره استاندارد بين المللي: 2322-3812
شماره بين المللي نشريه الكترونيكي: 4428-2322 e-ISSN

شوراي نويسندگان (به ترتيب حروف الفبا):
دكتر محمد اسماعيلپور بندبني، استاديار دانشكده پرستاري و پيراپزشكي گيلان
دكتر فاطمه الحاني، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر منير انوشه، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر زهره پارسا يكتا، استاد دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر حميد پيروي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي ايران
دكتر محمدعلي چراغي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر محمدعلي حسيني، دانشيار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر سيده فاطمه حق دوست اسكويي، استاد دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي ايران
دكتر محمدرضا حيدري، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر ناهيد دهقاننيري، استاد دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر ناهيد رژه، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر سادات سيدباقر مداح، استاديار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر نعيمه سيدفاطمي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي ايران
دكتر آذر طل، دكتراي آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر عباس عبادي، دانشيار دانشكده پرستاري دانشگاه علوم پزشكي بقيهاﷲ
دكتر عباس عباسزاده، استاد دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
دكتر شهرزاد غياثونديان، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر علي فخرموحدي، استاديار دانشكده پرستاري و پيراپزشكي سمنان
دكتر مسعود فلاحي خشكناب، دانشيار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر انوشيروان كاظم نژاد، استاد گروه آمار زيستي دانشگاه تربيت مدرس
دكتر عيسي محمدي، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر ندا مهرداد، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي ايران
دكتر حسن ناوي پور، استاديار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر عليرضا نيكبخت نصرآبادي، استاد دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر مجتبي ويسمرادي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر مجيده هروي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر فريده يغمايي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي

ويراستار انگليسي: دكتر مجتبي ويسمرادي – عليرضا قريب
ويراستار فارسي: دكتر فاطمه الحاني
حروفچيني و صفحه آرايي: فرشته حيدري
طرا ح جلد: اصغر سوراني
ناشر: انجمن علمي پرستاري ايران
نشاني: تهران – ميدان توحيد – دانشكده پرستاري و مامايي تهران
كدپستي: 1419733171، صندوق پستي: 398/14195، تلفن و نمابر: 66592535
e-mail: info@jne.ir , Website: http://jne.ir

آموزش پرستاري دوره 3 شماره 4 (پياپي 10) زمستان 1393، 18-11 بررسي اثربخشي بسيج اطلاع رساني پيشگيري از بيماري وبا در دانش آموزان شهرستان مرزي سروآباد سال 1392

محمدعلي مروتي شريف آباد1، افشين بهمني2، فرزانه احمديان3، مسعود وطن خواه4، عليرضا غريب5

چكيده

مقدمه: وبا يك بيماري اسهالي حاد است كه مي تواند در عرض چند ساعت منجر به كم آبي شديد و مرگ شـود و علـتشيوع سريع و مرگ و مير بيماري عدم وجود آگاهي در پيشگيري صحيح از بيماري و عدم رعايت بهداشت فـردي اسـت. بـسيجاطلاعرساني نيز شامل مجموعهاي از فعاليتهاي آموزشي است كه به منظور انتقال اطلاعات در راستاي اهداف مشخص به كـارگرفته مي شود. لذا با توجه به اهميت بيماري و بروز سه اپيدمي در طول ده سال گذشته در شهرستان سروآباد پژوهشي بـا هـدف طراحي و اجراي بسيج اطلاعرساني پيشگيري از بيماري وبا و بررسي اثربخشي آن بر آگاهي، نگرش و رفتار دانشآموزان در اينخصوص انجام گرديد.
روش: اين مطال عه از نوع نيمه تجربي بوده كه روش نمونه گيري به صورت سرشماري انجام شده و 282 نفر در پـژوهششركت داشتند . در اين مطالعه كه به صورت قبل و بعد انجام شده ميـزان دانـش، نگـرش و رفتـار دانـشآمـوزان بـا اسـتفاده ازپرسشنامههاي طراحي شده مورد آزمون قرار گرفت. طول مدت زمان برگزاري بسيج اطلاعرساني چهـار مـاه بـوده كـه در آن از چهار روش پمفلت، بنر، پخش فيلم و برگزاري كلاسهاي آموزشي استفاده شده است. در تجزيه و تحليل دادهها از آزمـون هـاي آماري تي تست و منويتني استفاده شده است.
يافتهها: ميزان آگاهي، نگرش و رفتار افراد پس از برگزاري بسيج اطلاع رسـاني بـه ترتيـب 6/44، 8/11 و 6/20% رشـدداشت. بين معدل و بعد خانوار افراد با ميزان آگاهي آن ها ارتباط معنـاداري مـشاهده نگرديـد (11/0>p) و (06/0>p). امـا بـين سطح سواد والدين و ميزان آگاهي افراد ارتباط معناداري مشاهده شد (04/0≤p) و (02/0≤p).
نتيجهگيري: برگزاري بسيج اطلاعرساني مي تواند تغييرات مثبتي در افزايش آگاهي، نگرش و رفتار افراد ايجاد نمايـد و سبب پيشگيري از بروز بسياري از مشكلات بهداشتي در جامعه گردد.

كليد واژه ها: بسيج اطلاع رساني، وبا، دانش آموزان

تاريخ دريافت: 1/5/1393 تاريخ پذيرش: 13/10/1393

– دانشيار آموزش بهداشت دانشكده بهداشت، دانشگاه علوم پزشكي شهيد صدوقي يزد، يزد، ايران
– دانشجوي دكتراي تخصصي آموزش بهداشت دانشكده بهداشت، دانشگاه علوم پزشكي شهيد صدوقي يزد، يزد، ايران (نويسنده مسؤول)
a_bahmani59@yahoo.com :پست الكترونيكي
– كارشناس بهداشت عمومي دانشگاه علوم پزشكي كردستان، سنندج، ايران
– كارشناس بهداشت عمومي دانشگاه علوم پزشكي كردستان، سنندج، ايران
– كارشناس ارشد پرستاري بهداشت جامعه، دانشگاه علوم پزشكي كردستان، سنندج، ايران
مقدمه

وبا يكـي از تهديـدات دايمـي سـلامت عمـومي دركشورهاي فقير و در حال توسعه بوده و به عنـوان يكـي ازشاخص هاي تو سعه اجتماعي نيز به حـساب مـي آيـد . ايـنبيمـاري بـه ويـژه در كـشورهايي كـه مـردم آن وضـعيت نامطلوبي از نظر دسترسي به آب سالم و توالـت بهداشـتيدارند يك تهديد جدي براي بهداشـت جامعـه بـه حـسابمي آيد (1). عامل اغلب اپيدمي هاي وبا گروه سرمي O1 و O139ويبريو كلراست كه از راه آب و غذاي آلوده منتقـلمي شود و به صورت بالقوه مي تواند سبب ايجاد اپيدمي هاي بزرگي در كشورهاي مختلف دنيا شود (2).
روش انتقال بيماري از طريـق آب و غـذا و دسـتانآلوده است (3). علايم وبا به صورت اسهالي حاد است كـهمي تواند در عرض چند ساعت منجر به كم آبي شديد و بـهسرعت پيش رونده و باعث مرگ شود (4).
بيماري وبا در اكثر نقاط جهان گزارش شده است درسال 2012 چهل و هشت كشور بيماري را گزارش نمودند.
تعداد موارد گزارش شده 245393 نفر بوده كه 3034 موردآن منجر به فوت شده است (5). بيماري وبا در ايـران نيـزيك بيماري بومي محسوب مي شود و هر سـاله تعـدادي ازآن در برخي از مناطق كشور گزارش مي شود تعـداد مـواردگزارش شـده در سـال گذشـته طبـق گزارشـات سـازمانبهداشت جهاني 53 مورد بوده است (5).
بسيج اطلاعرساني به مجموعـهاي از فعاليـتهـاي اطلاعرساني، ارتباطي و آموزشي بـا اسـتفاده از تركيبـي ازكانال هاي متعدد و متنوع اطلاعرساني گفته مي شود كه به منظور انتقال پيامهاي مورد نظر بـه جمعيتـي مـشخص دريك دوره زماني معين و محدود و در راستاي اهداف برنامهبه كار گرفته مي شود (6). بسيج اطلاعرساني مي توانـد بـهكمك انواع رسانهها انجام شود و قصد دارد به افراد جامعـهدرباره خطـرات رفتارهـاي مغـاير بـا سـلامت و چگـونگياجتناب يا كاهش اثرات مخرب آنها اطـلاعرسـاني نمايـد (7). كاربرد بسيج اطلاعرساني براي ارتقاي سـطح آگـاهيجامعه در زمينـههـ اي مختلـف سـلامت عمـومي اسـت ازنمونههاي مهم تأثيرگذار آن مي توان به ممنوعيـت سـيگاركشيدن و ترك سيگار در جوامع مختلف اشاره كرد. توجـهبه رويكردهاي آموزش تدريجي در ترغيب و تشويق جامعهبراي ترك رفتارهاي مخـاطرهآميـز در ارتبـاط بـا سـلامت
١٢
روزبه روز در حال افزايش است و از جمله اجزاي عمـده درانواع راهبردهاي مداخلهاي بـه شـمار مـي رود (8). Bal وهمكـارانش مطالعـه اي را در خـصوص مبـارزه بـا سـيگار كشيدن با استفاده از بسيج اطـلاعرسـاني بـا هـدف تغييـرنگرش و رفتار افراد انجام دادند (9). همچنـين در مطالعـهديگــري كــه توســطPalmgreen و همكــارانش در خصوص تأثير بسيج اطلاعرسـاني از طريـق رسـانه بـرايكاهش مصرف و ترك ماري جوانـا در جوانـان انجـام شـدآنها دريافتنـد كـه تـأثير بـسيج اطـلاعرسـاني از طريـقرسانههاي جمعي در انجام برنامههاي بهداشـت عمـومي وارتقاي آن حايز اهميت و چشمگير مي باشد (10).
شهرستان سـروآباد بـا دارا بـودن پنجـاه هـزار نفـرجمعيت در استان كردستان يكي از نواحي است كه هر چند سال يك بار شاهد بـروز مـواردي از اپيـدمي بيمـاري وبـامي باشد اين شهرستان به دليل هم مرز بـودن روسـتاهايآن با كشور عراق و كوهستاني بـودن منطقـه و مـشكلاتآب آشاميدني و سيستم جمـعآوري فاضـلاب در طـول دهسال گذشته سه بار دستخوش بروز اپيدمي وبا شده اسـت.
آخرين مورد آن مربوط به سال 1391 بوده كه 12 مورد بهاين بيماري مبتلا شدند . اما خوشبختانه موارد مـرگ ناشـياز بيماري گزارش نشده است. با توجه به موارد فوق و نيـزاين نكت ه كه تاكنون مطالعـهاي در ايـن زمينـه در منطقـهمذبور انجام نشده و در انجام آموزش هـاي صـورت گرفتـهني ز فق ط از روش س خنراني يكنواخ ت اس تفاده ش ده و تركيبي از روشها و رسانههاي آموزشي در آموزش استفادهنشده است لذا مطالعه حاضر بـا هـدف بررسـي اثربخـشي بسيج اطلاعرساني پيشگيري از بيماري وبا در دانشآموزان مقطع متوسطه در روستاهاي مرزي شهرستان كه بيشترين
ميزان بروز و خطر ابتلا به بيماري را داشتهاند، انجـام شـد.
هدف از انتخاب دانش آموزان به عنوان جامعه آمـاري بـروزبيشتر بيماري در اماكن جمعي از جمله مـدارس بـوده و درضمن استفاده از دانشآموزان به عنوان پل ارتباطي جهـتانتقال اطلاعات به محيط خانواده و جامعه بوده است.

روش مطالعه

اين پژوهش يك مطالعه نيمه تجربي و از نوع قبـلو بعد ميباشد كه در آن بسيج اطلاعرسـاني پيـشگيري ازبيماري وبا در تمـام مـدارس مقطـع متوسـطه روسـتاهايمرزي شهرستان سروآباد برگزار گرديـد. تعـداد مـدارس دومدرسه پسرانه و يك مدرسه دخترانه بود و كليـه 282 نفـرمحصل شاغل بـه تحـصيل در ايـن مـدارس بـه صـورتسرشماري در مطالعه شركت نمودند. معيار ورود به مطالعـهشركت داوطلبانه و علاقه مندي افراد بـه دريافـت آمـوزشبوده است و معيار خـروج از مطالعـه عـدم تمايـل افـراد وانصراف از شركت در كلاسهاي آموزشي و غيبت بيش ازدو جلسه در كلاسهاي آموزشـي و اكـران فـيلمهـا بـودهاست.
مدت زمان برگزاري بسيج اطلاعرسـاني چهـار مـاهبوده كه از ابتداي بهمن ماه سال 1391 شر وع و تـا پايـانارديبهشت ماه سال 1392 ادامه پيـدا كـرد. در ايـن بـسيجاطلاعرساني از چهار روش استفاده گرديـد كـه شـامل: 1- بن ر طراح ي ش ده وزارت بهداش ت و درم ان و آم وزش پزشكي در خصوص پيشگيري از بيماري وبا كه در معرضديد دانشآموزان و در داخل حياط مدرسه نصب گرديد. 2- پمفلت طراحي شـده مـديريت پيـشگيري از بيمـاري هـاي واگير وزارتخانه كـه در ميـان همـه دانـشآمـوزان توزيـعگرديد. 3- دو فيلم آموزشي كه يكي از آنها در خـصوصبيمـاري و علاي م آن و ف يلم ديگ ر در خ صوص نح وهسالم سازي سبزيجات و ميوه جات و راههـاي پيـشگيري ازبيماري كه با پروژكتور در محيط هر كلاس دو بار نمـايشداده شد . 4- آموزش توسط كارشناسان بهداشتي در قالـبدو جلسه دو ساعته، كه يك جلسه آن به صورت سخنراني در خصوص شرح كامل بيماري، راههـاي انتقـال، راههـاي پيشگيري و درمان آن بوده و يـك جلـسه آن بـه صـورتپرسش و پاسـخ در خـصوص ابهامـات و سـؤالاتي كـه درذهن دانش آموزان جامانده و مرور نكات مهـم انجـام شـدهاست. ابزار جم عآوري اطلاعات پرسـشنامه محقـق سـاختهبود كه روايـي صـوري و محتـوايي آن توسـط گروهـي ازمتخصصان رشت ههاي مربوطه تأييد گرديده و اعتبار آن بـا آلفا كرونباخ حداقل 8/0 براي هـر زيرمقيـاس مـورد تأييـدقرار گرفت . پرسشنامه داراي 36 س ؤال و در چهـار قـسمتبود كه شامل اطلاعات دموگرافيك و سؤالات مربـوط بـهآگاهي، نگرش و رفتار افراد بـود . قبـل از برگـزاري بـسيج اطلاعرساني از تمامي افـراد شـركتكننـده پـيش آزمـونگرفته شده و يك ماه بعـد از اتمـام آمـوزش پـس آزمـونبرگزار گرديد.
١٣
جهت تجزيـه و تحليـل داد ه هـا از نـرم افـزار آمـاريSPSS v.20 استفاده شد و مقايسه ميانگينها با اسـتفادهاز آزمونهاي آماري من ويتيني و تيتست مورد بررسي قـرارگرفتند. براي انجام اين مطالعه موافقـت آمـوزش و پـرورشمنطقه، مديران مدارس و اولياي دانشآموزان نيز كسب شـد .
در ضمن با توجه به كدگذاري هر پرسشنامه محرمانه بـودناطلاعات دريافتي از دانش آموزان رعايت گرديد.

يافتهها

از 282 نفر دانش آموز شرك تكننده در ايـن مطالعـه 95 نفـر آن هـا پـسر (5/33%) و 187 نفـر دختـر (5/66%) بودند. ميانگين سني آنهـا (05/1 ±8/15)، ميـانگين بعـدخانوار (84/1±9/5) و ميانگين معدلـشان (12/2±67/15) بود. در خصوص سطح سواد والدين دانـشآمـوزان درصـد
كمي از آنان داراي سـواد ديـپلم و بـالاتر از ديـپلم بودنـد. بي شترين ج ذابيت رس انه ه اي اس تفاده ش ده در ب سيج اطلاعرساني براي دانشآموزان شـركتكننـده بـه ترتيـبشامل فيلم آموزشي، آموزش توسط كارشناسان بهداشـتي،پمفلت و بنر بوده است.
در اين مطالعه فراواني تك تـك سـؤالات مربـوط بـهآگاهي، نگرش و رفتار دانشآموزان مورد سنجش قرار گرفـت(جداول شماره 3-1) كه با توجه به نتايج به دست آمده ميزان آگاهي، نگرش و رفتار دانشآموزان در قبل از برگزاري بـسيجاطلاعرسـاني بـا بعـد از آن بـه ترتيـب بـه مقـدار (6/44%)،
(8/11%)، (6/20%) رشد داشته است (جدول شماره 4).
بين معدل دانشآموزان با ميزان آگـاهي، نگـرش ورفتار و همچنين بين بعد خـانوار آنهـا بـا ميـزان آگـاهي،نگرش و رفتارشان نيز ارتباط معنـاداري مـشاهده نگرديـد(جدول شماره 5). همچنين بين سطح سواد پـدر و مـادر ومي زان آگ اهي اف راد ارتب اط معن اداري م شاهده گردي د (01/0≤p) و (02/0≤p).
نتايج به دست آمده در اين مطالعه بيـانگر آن اسـتكه بـين آگـاهي افـراد در قبـل و بعـد از برگـزاري بـسيجاطلاعرساني ارتباط معن اداري مشاهده گرديـد (00/0≤p) و همچنين بـين رفتـار دانـشآمـوزان نيـز در قبـل و بعـد ازبرگزاري بسيج اطـلاعرسـاني ارتبـاط معنـاداري مـشاهدهگرديد (03/0≤p) اما در خصوص نگرش آنهـا در قبـل وبعد از مداخله ارتباط معنادار نبود (06/0>p).
در اين مطالعه (2/48%) از دانشآمـوزان اسـتفاده ازبسيج اطلاعرساني را روشي مناسب براي انتقال اطلاعـاتمي دانـستند (5/44%). اسـتفاده از بـسيج اطـلاعرسـاني را روش كافي و كامل به شمار نمي آوردند و (3/7%) مخـالف استفاده از چنين روشي در انتقال پيام ها و اطلاعات بودند. نتايج به دست آمده در اين مطالعه حاكي از آن است كهدان ش آم وزان از مي ان چه ار روش اس تفاده ش ده در ب سيج اطلاعرساني، مفيدتري ن و تأثيرگذارترين روش را بر يادگيريـشانبه ترتيب فـيلم آموزشـي (2/49%)، آمـوزش چهـره بـه چهـره(4/29%)، بنر (2/11%) و پمفلت (2/10%) عنوان كردند.
جدول 1- مقايسه فراواني پاسخ دانش آموزان به سؤالات سنجش آگاهي قبل و بعد از برگزاري بسيج اطلاع رساني
بعد از آموزش قبل از آموزش
اشتباه نمي دانم صحيح اشتباه نمي دانم صحيح %7 %11 %82 %8 %29 %63 علايم بيماري وبا
%47 %12 %41 %26 %42 %32 خصوصيات اسهال در بيماران وبايي
%4 %6 %90 %5 %12 %83 راه هاي انتقال بيماري وبا
%48 %4 %48 %50 %7 %43 طريقه سالم سازي آب آشاميدني
%47 %9 %44 %51 %10 %39 عوامل مؤثر در ابتلا به بيماري وبا
%20 %9 %71 %27 %15 %58 نحوه برخورد با يك مريض اسهالي شديد
%13 %14 %73 %16 %41 %43 نحوه درمان بيماري وبا
%36 %7 %57 %43 %24 %33 روش هاي صحيح سالمسازي سبزيجات
%29 %21 %50 %33 %28 %39 مواردي كه در پيشگيري از بيماري وبا نقشي ندارند
%25 %22 %53 %33 %38 %29 مواردي كه در ابتلا به بيماري وبا نقشي ندارند
%31 %12 %57 %38 %23 %39 بيماري وبا در كداميك از فصول سال شايع است
%64 %23 %13 %37 %59 %4 ميزان پودر پركلرين مورد نياز جهت گندزدايي سبزيجات

جدول 2- فراواني پاسخ دانش آموزان به سؤالات سنجش نگرش در بسيج اطلاع رساني بيماري وبا
بعد از آموزش قبل از آموزش
بسيار مخالفم مخالفم نظري
ندارم موافقم بسيار موافقم بسيار مخالفم مخالفم نظري
ندارم موافقم بسيار موافقم %17 %26 %22 %19 %16 %14 %22 %25 %22 %17 من آدم قوي هستم و به بيماري وبا مبتلا نمي شوم.
%38 %42 %16 %2 %2 %28 %47 %20 %4 %1 بيماري وبا مختص افراد پير و كودكان ميباشد.
%8 %11 %17 %28 %36 %5 %13 %29 %34 %19 من معتقدم بيماري وبا در صورت عدم درمان مي تواند كشنده باشد.
%57 %33 %6 %2 %2 %30 %48 %14 %7 %1 به نظر من نقش آب و سبزيجات در انتقال بيماري وبا چندان مهم نيست.
%29 %40 %20 %9 %2 %16 %35 %34 %12 %3 به نظر من شانس انتقال بيماري وبا از يك فرد به فرد ديگر خيلي كم است.
%52 %32 %8 %4 %4 %41 %36 %12 %5 %4 افراد مبتلا به اسهال لازم نيست به مراكز بهداشت ي درماني مراجعه كنند.
%14 %12 %26 %26 %22 %10 %16 %27 %29 %18 من از تماس با يك بيمار وبايي ترس دارم.
%4 %5 %17 %36 %38 %4 %6 %17 %37 %36 من احساس مي كنم در صورت رعايت نكردن بهداشت فردي به بيماري وبا مبتلا مي شوم.
%19 %29 %27 %18 %7 %16 %31 %34 %13 %6 به نظر من افرادي كه به كشور عراق مسافرت كرده اند فقط به بيماري مبتلا مي شوند.
%42 %28 %20 %5 %5 %24 %37 %29 %6 %4 استفاده از توالتهاي عمومي در هنگاه وفور بيمار ي خطر ي ندارد.
%14 %20 %29 %26 %11 %8 %19 %39 %26 %8 همنشيني و حرف زدن با افراد آلوده باعث انتقال بيماري وبا مي شود؟

جدول 3- فراواني پاسخ دانش آموزان به سؤالات سنجش رفتار در بسيج اطلاع رساني بيماري وبا
بعد از آموزش قبل از آموزش
خير بلي گاهي اوقات بلي اغلب خير بلي گاهي اوقات بلي اغلب %25 %52 %23 %10 %52 %38 من از آب چشمه هاي روستا جهت آشاميدن استفاده مي نمايم
%1 %18 %80 %2 %34 %63 قبل از خوردن غذا دست هاي خود را با آب و صابون شست و شو مي دهم.
%1 %10 %87 %2 %12 %86 بعد از توالت رفتن حتماً دست هاي خود را با آب و صابون شست و شو مي دهم.
%76 %15 %9 %79 %13 %8 من سبزيجات و ميوه ها را بدون شست و شو مصرف مي كنم
%10 %49 %41 %24 %51 %25 در صورت احساس هرگونه علايم اسهالي در خود به مراكز بهداشتي درماني مراجعه مي نمايم.
%80 %14 %6 %81 %11 %8 من در فصل گرما در آب هاي راكد و قناتها شنا مي كنم.
%9 %33 %58 %19 %50 %31 من ترتيب مراحل سالمسازي سبزيجات را به خوبي مي توانم انجام دهم.
١۴
جدول 4- مقايسه ميانگين نمرات آگاهي، نگرش و رفتار دانش آموزان قبل و بعد از برگزاري بسيج اطلاع رساني
عملكرد نگرش آگاهي
39/1±5/27 25/9±9/22 22/5±8/12 قبل از برگزاري
59/7±7/13 37/7±12/8 67/14±16/9 بعد از برگزاري

جدول 5- ارتباط بين معدل و بعد خانوار دانش آموزان با ميزان آگاهي، نگرش و رفتار (p-value)
رفتار نگرش ميزان آگاهي
0/32 0/29 0/19 معدل
0/14 0/11 0/08 بعد خانوار

بحث

بسيج اطلاعرساني مـي توانـد بـه طـور مـستقيم يـاغيرمستقيم سبب ايجاد تغييرات مثبت شده و يا از تغييراتمنفي جلوگيري نمايـد . در ايـن مطالعـه اثربخـشي بـسيجاطلاعرساني پيشگيري از بيماري وبا در دانشآموزان گروههدف مورد بررسي قرار گرفت. نتايج مطالعه نشان داد كـهطراحي و برگزاري بسيج اطلاعرساني در افـزايش آگـاهي،نگرش و رفتار افراد در موارد پيشگيري از بيماري وبا مـؤثر بوده است.
در طراحـي و اجـراي بـسيج اطـلاع رسـاني اساسـاً احتمـال موفقيـت بـا بـه كـار بـردن روش هـاي متعـدد و مداخلات چندگانه افزايش مي يابد (11). كه در اين مطالعهنيز براي انتقال پيام ها و اطلاعات موردنظر از چهـار شـيوهآموزش چهره به چهره، فيلم آموزشي، بنر و پمفلت جهـتتأثيرگذاري بيشتر استفاده گرديد.
طول مدت زمان بسيج اطلاعرساني ممكن است دريك بازه زماني كوتاه يا در يك مدت زمان طولاني انجـامشـود (12). در مطالع ه م ا م دت زم ان برگ زاري ب سيج اطلاعرساني در بازه زماني چهار ماه انجام شـده اسـت. در مطالعهNathanail وAdamos در خـصوص بـسيجاطلاعرساني جاده سالم طول مدت زمـان برگـزاري بـسيجاطلاعرساني چهار هفته بوده است (13). ايـن در حاليـستكه در مطالعه ديگري كه توسطKevin و همكارانش درخصوص بسيج اطلاعرساني پيشگيري از سيگار انجام شدهمدت زمان شروع تا خاتمه آن چهـار سـال طـول كـشيدهاست (14). در مطالعـهاي كـهElder و همكـاران انجـامدادند به اين نتيجه رسيدند كه اثربخشي مداخل ههايي كه ازتركيب چند كانال و در مدت زم ان طولاني تـر انجـام شـدهباشد نسبت به ساير مداخلات بيشتر مي باشد (15).
١۵
در مطالعه اخير بين سطح سواد پدر و مادر و ميـزانآگاهي افراد ارتباط معناداري مـشاهده گرديـد . ايـن نـشانمي دهد كه آگـاهي دانـش آمـوزان داراي والـدين تحـصيلكرده، بالاتر از سايرين مي باشـد كـه بـا مطالعـه عبـدي وهمكاران در اين رابطه هم خواني دارد (16).
در مطالعه اخير هدف از برگزاري بسيج اطلاعرساني تغيير در هر سه بعد آگاهي، نگرش و رفتـار دانـشآمـوزان جهت پي شگيري از بيماري وبا بود كـه در هـر سـه زمينـه
تغييرات حاصـل شـد. در مطالعـهاي كـهRandolph وهمكاران به بررسي 18 بسيج اطـلاعرسـاني برگـزار شـدهپرداخته بودند نتايج نشان داد كه بـسيج اطـلاعرسـاني در (67%) موارد بر آگاهي افراد، (24%) موارد بر نگرش افراد و
(89%) موارد بر رفتار افراد تأثيرگذار بوده است (17).
در اين مطالعه آگاهي افراد پس از برگـزاري بـسيجاطلاعرساني 6/44% رشد داشته است و ميزان رشد نگرشو رفتار افراد به ترتيب (8/11%) و (6/20%) گـزارش شـدهاست. در مطالع هاي كـ ه توسـطFreimuth و همكـ اران انجام شده است نتايج نشان داد ه كه در 14 مورد ارزشـ يابي انجام شده كه تأثيرات بسيج اطلاعرساني بر آگـاهي افـرادسنجيده شده ميزان تغييرات آگاه ي از 10% تا 60% متغيـ ر بوده است . در هم ين مطالعه در 16 ارزش يابي بررسـي شـدهكه تأثيرات بسيج اطلاعرساني بـر نگـرش سـنجيده شـده بيشترين م يزان تأثير در حدود (38%) گزارش شـده اسـت. همچنــي ن براســاس مطالعــه مــروري فــوق در 29 مــورد ارزشيابي انجام شده در خصوص تأثير بسيج اطـلاعرسـاني ب ر رفت ار اف راد 20 م ورد از ب سيج ه اي اطـلاع رس اني موفقيت آميز بوده و 9 مورد آنها ناموفق بـوده و بـر رفتـارافراد تأثيرگذار نبود هاند. ميانگين تغ يير در ارز يابيهاي انجام
شده در خصوص رفتار (29%) بوده كه دامنه تغ ييرات آنها از (4%) تا (74%) متغير بوده است (18).
مي دانـستند ايـن در حاليـست كـه در مطالعـه منتظـري وهمكارانش در خـصوص بـسيج اطـلاعرسـاني ايـدز فقـط(23%) افراد استفاده از چنين روشي را در آموزش مناسب و
(50%) آن را نامناسب مي دانستند (25).
از محدودي تهاي مطالعه مـا نبـودن گـروه كنتـرلجهت مقايسه و همچنين كمبود وقـت و فـضاي آموزشـيمناسب و فشردگي برنامه درسي دانشآموزان با توجـه بـهنزديك بودن به اتمام سال تحصيلي بود. كه اين مـوارد درمطالعات آتي مي تواند مدنظر قرار گيرد لازم به ذكـر اسـت اين اولين مطالعهاي است كه در زمينه بسيج اطلاعرسـاني در خصوص پيشگيري از بيماري وبـا انجـام شـده اسـت و محدوديت در بررسي و استفاده از مطالعـات مـشابه وجـودداشت. مطالعه فوق حاصل يك كار تحقيقاتي است كه بـهعنوان پروژه سمينار مقطع Ph.D آموزش بهداشت انجـامو تأييد شده است.

نتيجهگيري

ايـن مطالعـه نـشان داد كـه برگـزاري بـسيج هـاي اطلاعرساني در زمان بروز مـشكلات بهداشـتي مـي توانـدسبب ايجاد تغ ييرات مثبت در جمعيت گروه هـدف شـده واين خود سبب بهبود وضع موجود و يا پ يـشگيري از وقـوعدوچندان مش كلات گردد . با وجـود ايـ ن م طالعـه مـي تـوانگفت كه برگزاري بسيج هاي اطلاعرساني مي تواند در بـالابردن سطح دانش، نگرش و رفتار افراد در امر پيشگيري از بسياري از بيماريهاي عفون ي و واگيردار مؤثر واقع شـده واز بروز اپيدمي هاي متعدد جلوگيري به عمل آورد.

تشكر و قدرداني

در پايان از آموزش و پرورش شهرسـتان سـروآباد وهمكاران مراكز بهداشتي درماني كه در انجام اين پژوهشاينجانب را ياري نمودند كمال تشكر و قدرداني را دارم. نتايج به دست آمده در اين مطالعه بيـانگر آن اسـتكه اجراي بسيج اطلاعرساني سبب افزايش ميـزان آگـاهيجمعي ت م ورد ه دف ش ده اس ت ك ه اي ن ب ا مطالع هMengel و همكارانش هم خواني دارد آنها بـه بررسـياجراي بسيج اطلاعرساني خطرات مـصرف الكـل در زنـانباردار پرداختند كه نتـايج افـزايش آگـاهي زنـان را بعـد ازاجراي آموزش نشان داد (19).
در اين مطالعه همچنين بين اصلاح و ارتقـاء رفتـارپيشگيرانه از بيماري وبا در قبل و بعـد از برگـزاري بـسيجاطلاعرساني رابطه معناداري وجود داشت. كه در مطالعـاتمشابه كه در زمينه بسيج اطلاعرساني در خصوص ارتقاء وافزايش فعاليت فيزيكي انجام شده در 15 مطالعـه بررسـيشده هفت مطالعه اصلاحات معناداري را در افزايش فعاليتفيزيكي در افراد را نشان دادند (24-20).
نحوه ارزشيابي اثربخـشي بـسيج اطـلاعرسـاني درمطالعه ما به صورت پيش آزمون و پس آزمون بوده اسـت.
در مطالعه كه توسـطRandolph و هم كـارانش انجـامشده از 13 مورد مطالعه بررسـي شـده در خـصوص نحـوهارزشيابي بسيج اطلاعرساني 8 مطالعـه بـه صـورت پـيش آزمون و پس آزمون بـوده (5/61%) و در 5 مطالعـه ديگـر(29%) از گروه مقايسه اي استفاده شده است (17).
در اين مطالعه دانشآموزان از فيلم آموزشي به عنـوان
جذاب ترين و تأثيرگذارترين رسانه به كار گرفته شده ياد كردند كه اين با تحقيقـات Awopetu و همكـارانش هـم خـوانيدارد. آنها اذعان نمودند كه پخش فيلم يكـي از مـؤثر ترين ومحرك ترين وسيله ارتباطي به شمار مي رود كه مي توان اضافه شدن تصاوير متحرك رنگي را عامل اصلي ايـن اثربخـشي وبرانگيزانندگي عنوان كرد كه مي تواند منجر به انتقال پيامهاي سلامت از لحاظ احساسي و هيجاني شود (8).
نتايج اين مطالعه نشان داد (2/48%) دانـشآمـوزان استفاده از بسيج اطـلاعرسـاني را در امـر آمـوزش روشـيمناسب، (5/44%) آن را غير كافي و (3/7%) آن را نامناسـب

منابع

WHO, Cholera Weekly epidemiological record, 2008; 31, 83, 269-284.
Nair G. Guide line for drinking-water quality riocholera. 2009Available at: www.who.int/entity/water_sanitation_health.
WHO, Cholera, Weekly epidemiological record, 2006; 81, 297-308. http://www.who.int/wer/2006/wer8131/en/index.html.
١۶
Kasper DL, Braunwald E, Fauci AS, Hauser S, Longo D, Jameson JL, editors. Harrison principles of internal medicine. 17th Ed. New York: Mc Graw Hill; 2008; p. 968. 5- WHO. Cholera Weekly epidemiological record. 2013; 31, 88,321-336.
Toolkit p, Schooler c, Pawliw E, Hershfield F. Overview of Developing Health Communication Version 3.0 Updated January, 2009.
Lund J, Aaro L. Accident prevention. Presentaion of a model placing emphasis on human, structural and cultural factors. Safety Science. 2004; 42(4): 271-324.
Awopetu O, Brimacombe M, Cohen D. Fetal Alcohol Syndrome Disorder Pilot Media Intervention in New Jersey. 2008; 26, 15(1) 124-131.
Bal DG, Kizer KW, Felton PG, Mozar HN, Niemeyer D. Reducing tobacco consumption in California: development of a statewide anti-tobacco use campaign. JAMA. 1990; 264:1570-1574.
Palmgreen p, Donohew L, Pugzles Lorch E. Television Campaigns and Adolescent Marijuana Use: Tests of Sensation Seeking Targeting. American Journal of Public Health. 2001; 91:292-296
Kotler P, Armstrong G. Principles of Marketing, 13th edn. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall, 2009.
Kotler P, Lee NR. Social Marketing: influencing behaviors for good,3rd edn. Thousand Oaks, CA:
Sage, 2008.
Nathanail E, Adamos G. Road safety communication campaigns: Research designs and behavioral modeling. Transportation Research Part F 2013; 18, 107–122.
Kevin C, Davis M, James M. Association Between National Smoking Prevention Campaigns and Perceived Smoking Prevalence Among Youth in the United States: Journal of Adolescent Health 2007; 41. 430-436.
Elder R. Shults R.. Sleet, D. Nichols J. A. Thompson R. & Rajab, W. Effectiveness of Mass Media Campaigns for Reducing Drinking and Driving and Alcohol-Involved Crashes: A Systematic Review. American Journal of Preventive Medicine 2004; 27(1): 57-67.
Abdi J. Surveying of knowledge and attitude Hamadan boys of High school students to AIDS. Journal of Research in Health Sciences 2006:5(1): 45- 51. (Persian)
Randolph K, Whitaker P, Arellano A. The unique effects of environmental strategies in health promotion campaigns: A review: Evaluation and Program Planning 2012:35. 344-353.
Freimuth V, Kraus Taylor M. Are Mass Mediated Health Campaigns Effective?A Review of the Empirical Evidence, 1993.
Mengel MB, Ulione M, Wedding D, et al. Increasing FASD knowledge by a targeted media campaign: outcome determined by message frequency. 2005; 3-13.
CockerKA De, Bourdeaudhuij IM, Brown WJ, et al. Effects of ‘‘10,000 steps Ghent’a wholecommunity intervention.Am Journal Prev Med 2007; 33: 455-63.
Reger B, Bauman A, Butterfield S, et al. Wheeling walks evaluation of a media-based community intervention.Fam Commen Health 2005; 28: 64-78.
Merom D, Miller Y, Lymer S, et al. Effect of Australia’s walk to work day campaign on adults’ active commuting and physical activity behavior. Am Journal Health Promot 2005; 19: 159-62. 23- Matsudo V, Matsudo S, Araujo T, et al. Time trends in physical activity in the state of Sao Paulo, Brazil. Med Sci Sports Exerc 2010; 42: 2231-6.
Wray R, Jupka K, Ludwig B. A community-wide media campaign to promote walking in a Missouri town. Prevention Chronic Dis 2005; 2: 04.
Montazeri A, Sadighi J, Omidvari S, Farzadi, F. World AIDS Day Campaign in Iran: A Population-
Based Study, Iranian Journal Publ Health. 2009; 38.1: 1-3. (Persian)

١٧
Assessing the effectiveness of cholera prevention campaign in students

Morowatisharifabad1 MA (Ph.D) – Bahmani2 A (MSc.) – Ahmadian3 F (B.Sc) – Vatankhah4 M (B.Sc) – Gharib5 A (MSc.).

Abstract
Introduction: Cholera is an acute diarrheal disease that can cause severe dehydration and death within hours of its onset. The disease has rapid spread and is high mortal. It is mostly due to the lack of proper knowledge about prevention strategies as well as lack of personal hygiene. The Campaign also includes a series of educational activities that will be used to transfer specified information purposes. The aim of this research is to design and implement cholera prevention campaign and evaluate its effectiveness on knowledge, attitudes and practice of students.
Method: 282 students were participated in this interventional study. The campaign was conducted for a period of four months using the following methods: pamphlets, banners, video playback, and training classes. After data entry into SPSS v.16, t-test and Mann-Whitney were used to analyze the data.
Results: After the campaign, knowledge, attitudes and practice showed a growth of 44.6, 11.8 and 20.6 percent respectively. This study did not show a significant relationship between family size and knowledge of the students. However, there was a significant relationship between parents’ level of education and their level of knowledge.
Conclusion: Cholera prevention campaign had positive effects in knowledge, attitude and practice of the students and prevent health related problems in the society.

Key words: Effectiveness, cholera, campaign, student

Received: 23 July 2014 Accepted: 3 January 2015

– Associate Professor Health Education, Faculty of Education Sodoghi Yazd University of Medical Sciences, Yazd, Iran
– Corresponding author: Ph.D Student in Health Education Faculty of Education Sodooghi Yazd
University of Medical Sciences, Yazd, Iran e-mail: a_bahmani59@yahoo.com
– Bachelor in General Health in Kurdistan University of Medical Sciences, Sanandaj, Iran
– Bachelor in General Health in Kurdistan University of Medical Sciences, Sanandaj, Iran
– MSc. in Community Health Nursing, Kurdistan University of Medical Sciences, Sanandaj, Iran
١٨
00



قیمت: تومان


پاسخ دهید