آموزش پرستاري دوره 3 شماره 2 (پياپي 8) تابستان 1393، 84-76 بررسي ديدگاه بيماران درباره ميزان رعايت معيارهاي اخلاق حرفه اي در عملكرد پرستاري

علي دهقاني، نگار اردوبادي، مرتضي شمسيزاده، علي محمد پروينيان نسب، ميترا طالبي

چكيده

مقدمه: اخلاق پرستاري جزء ماهيت ذاتي حرفه پرسـتاري اسـت و رعايـت آن همـان انتظـاراتي اسـت كـه بيمـاران ازمؤسسات خدمات بهداشتي و درماني دارند. لذا مطالعه حاضر با هدف تعيين ميزان رعايت معيارهاي اخلاق حرفـهاي در عملكـردپرستاري از ديدگاه بيماران در سال 1391 صورت گرفت.
روش: اين پژوهش يك مطالعه تحليلي است كـه بـا مـشاركت 504 بيمـار بـستري در بخـشهـ اي داخ لـي و جراحـيبيمارستانهاي آموزشي شهرستان جهرم با استفاده از نمونه گيري سهميه اي انجام گرديد. ابـزار جمـع آوري اطلاعـات پرسـشنامهمحقق ساخته 22 سؤالي بود كه رعايت اخلاق حرفه اي را در سه بعد مسؤوليت پذيري، ارتقاء كيفيت مراقبـت و احتـرام بـه بيمـار بررسي مي نمود. آناليز اطلاعات با استفاده از نرمافزار SPSS v.16 و آزمون هاي مربوطه انجام گرديد.
يافتهها: نتايج بيانگر آن بود كه از ديدگاه بيماران، پرستاران در بعد مسؤوليت پذيري 40%، در بعد ارتقاء كيفيت مراقبت از بيمار 45% و در بعد احترام به بيمار 69% معيارهاي اخلاق حرفهاي را به طور مطلوب رعايت ميكردند. آزمون تي مستقل بي ن نوع بخش (بخش داخلي و جراحي) و رعايت اخلاق حرفهاي در بعد مسؤوليت پذيري ارتباط معناداري نشان داد (3/2=p=0/03 ، R).
همچنين بين سن و رعايت اخلاق حرفه اي نيز ارتباط معناداري بود.
نتيجهگيري: براساس ديدگاه بيماران ميزان رعايت اخلاق حرفهاي در هر كدام از ابعاد مـورد بررسـي بـه ميـزان نـسبتاً مطلوبي رعايت شده است. لذا پيشنهاد مي شود با برگزاري دورههاي بازآموزي مؤثر در اين زمينه و برداشتن موانع موجـود شـاهدرعايت بهتر اخلاق حرفه اي در سيستم بهداشتي درماني بود.

كليد واژه ها: اخلاق، حرفه اي شدن، پرستاري، بيماران

تاريخ دريافت: 4/11/1392 تاريخ پذيرش: 17/3/1393

مقدمه

پرســتاري رشــته اي مــستقل و شــاخه اي از علــوم پزشـكي اسـت كـه رسـالت آن ارايـ ه خـدمات مـورد نيـازبهداشتي، مراقبتي، درماني و توانبخشي در بالاترين سـطحاستاندارد جهت تأمين، حفظ و ارتقاء سلامت جامعـه اسـت(1). هرچند اخلاق در همه مشاغل ضـروري اسـت امـا درحرفه پرستاري اين عامل ضرورت بيـشتري دارد چـرا كـهرفتار معنوي و توأم با مسؤوليت پرستاران با بيماران، نقشمؤثري در بهبود و بازگشت سلامتي آنـان دارد لـذا حرفـهپرستاري بر پايه اخلاق استوار است (2). بنـابراين رعايـتاخلاق حرفهاي در عملكردهـاي پرسـتاري از سـاير مـواردمراقبت حساستر و مهم تر مي باشـد (3و4). ماهيـت ذاتـيپرستاري احترام به حقوق انسان از جمله حقـوق فرهنگـي،حق زندگي و انتخاب، احترام بـه شـأن و رفتـار بـا احتـراماست (4). رعايت ضوابط اخلاقي در كار پرستاري منجر بهبهبود خدمات پرسـتاري مـي گـردد و بهبـود كيفيـت كـارپرستاران تأثير به سزايي در بهبود بيماران دارد. به طـوريكه مارينر در پرستاري باليني، مراقبت را مجموعهاي از سهاصل اساسي اخلاق، قضاوت باليني و مراقبت مي دانـد (3).
وينسون نيز در بين 5 عنصر معرفت شناختي و بنيـادي درپرستاري شامل 1- دانش پرستاري 2- هنر پرسـتاري 3- دانش فردي 4- اخـلاق پرسـتاري و 5- دانـش اجتمـاعيسياسي؛ اخـلاق پرسـتاري را اسـتفاده از تفكـر انتقـادي واستدلال منطقي شرايط اخلاقي و فلـسفي تعريـف نمـودهاس ت (5). در نگ اه اولي ه، عملكرده ا و ص لا حيت ه اي پرستاري ممكن است فعاليـتهـ اي بـاليني محـسوب و ازاخلاق مجزا پنداشته شوند، در حـالي كـه عمـلاً اخـلاق وعملكرد باليني جـدا از هـم نيـستند (6). مطـابق بـا بيانيـ ه
Bandman وBandman ، اخلاق پرستاري بر انجامعملكردهاي صـحيح و اجتنـاب از خطـرات تمركـز دارد وپرستار در برابر ارز شهاي بيمار مس ؤول اسـت (7). Kyle مراقبت و عملكرد پرستاري را به عنوان يك پديده پيچيدهشناسايي مي كند و پيشنهاد مـي كنـد كـه فرآينـد مراقبـتشامل اجزاء اخلاقي، شناختي و عاطفي اسـت. همـين طـورLemonide و همكاران (2004) مشاهده كردند كـه درروابط پرستار – بيمار تعهد اخلاقي مراقبت يك وظيفه مهمدر عملكرد پرستاري است و پيـشنهاد كردنـد كـه تعهـد ورعايت اصول اخلاقي در ارايه مراقبت بـه بيمـار تقـدم بـرمراقبت اسـت و اصـول و رعايـت مراقبـت اخلاقـي جـزءضروري حرفه پرستاري مي باشد (8). امـروزه محـيط هـايمراقبت بهداشتي سريعاً در حـال تغييـر اسـت و پرسـتارانروزانه در عملكرد خودشان با مسايل و موضوعات اخلاقـيمواجه هستند . به همين دليل امـروزه پرسـتاران بيـشتر درمعرض خطـر تـضاد اخلاقـي مراقبـت از بيمـار كـه يـكاحساس ناراحت كننده است قرار دارنـد (9). در پـژوه ش هـ ا نگاههاي مختلفي به عملكرد پرستار و نيز در بعـد اخلاقـيشده است . برخي ارتباط با همكـار، ارتبـاط بـا بيمـار، دارودادن، حقوق بيمار، مسؤوليت پـذيري، اسـتدلال اخلاقـي وغيره را عملكرد اخلاقي تعريف نموده و مورد بررسي قـراردادهاند. اما گستره اخلاق پرستاري بـه انـدازه تمـام شـرحوظايف پرسـتاري اسـت (10). كـه در مطالعـه حاضـر نيـزرعايــت 3 بعــد از معيارهــاي اخــلاق حرفــه اي از جملــه مسؤوليت پذيري، احترام به بيمار و ارتقاء كيفيت مراقبت ازبيمار در عملكرد پرستاري از ديدگاه بيماران مـورد بررسـيقرار مي گيرد. اما در برخي مطالعات محدودي كـه در ايـنزمينه صورت گرفتـه حـاكي از عملكـرد اخلاقـي ضـعيفپرستاران از ديدگاه بيماران مي باشد. از جمله نتايج مطالعـهقوامي و همكاران تحت عنوان »حقوق بيمار در رابطـه بـابررسي و كنترل درد بعد از عمل« نـشان داد فقـط 9/30% حقوق بيماران رعايت شده است (11). همچنـين براسـاس نتايج مطالعه دادخـواه و همكـاران تحـت عنـوان »ميـزاناحتـ رام بـ ه محـ دوده قلمـ رو و حقـ وق بيمـ اران دربيمارستانهاي شهر اردبيل« بيشـتر بيماران ابراز داشته انـدكه خلوت و حريم آن ها رعا يـ ت نـشده اسـت (12). نتـايجپـژوهش حيـدري در كرمانـشاه نيـز نـشان داد كـه اكثـر مددجويان (5/87%) رعايـت قلمـرو انـساني را متوسـط تـاضعيف گزارش كردهاند (13). لذا از آنجايي كـه معيارهـاياخلاق حرفهاي (مسؤوليت پذيري، احترام به بيمار و ارتقـاءكيفيت مراقبت از بيمار) در مطالعـه اي مـورد بررسـي قـرارنگرفته است اين مطالعه بـا هـدف تعيـين ميـزان رعايـتمعيارهاي اخلاق حرفهاي در عملكرد پرسـتاري از ديـدگاهبيماران مورد بررسي قر ار گرفت.

روش مطالعه

اين پژوهش مطالعهاي از نوع تحليلي مي باشـد كـهبا هدف تعيين ميزان رعايت معيارهاي اخـلاق حرفـهاي ازديدگاه بيماران در سال 1391 انجام گرديد. محيط پژوهششامل بيماران بستري در بيمارستانهاي آموزشي پيمانيه ومطهري دانـشگاه علـوم پزشـكي جهـرم بـود كـه هـر دوبيمارســتان مــرود مطالعــه دانــشگاهي و جنــرال بودنــد. معيارهاي ورود به مطالعه شامل داشتن سـن بـالاتر از 18 سال و سابقه حداقل سـه روز بـستري در بيمارسـتان بـود.
معيارهاي خ روج از مطالعه شامل عدم پاسخ دهي كامل بـهسؤالات پرسـشنامه بـود . نمونـههـ اي پـژوهش بـه دليـلمحــدوديت بخــش هــا از نظــر تنــوع و تقــسيم بنــدي بيمارستانهاي آموزشي مورد نظر به دو بخش كلي داخليجراحي و ويژه و اين كه بيماران بخشهاي ويژه به جهـتعدم برقراري ارتباط جزء معيارهاي ورود به مطالعه نبودند، بيمــاران بــستري در بخــش هــاي داخلــي و جراحــيبيمارستانهاي آموزشي دانشگاه علوم پزشكي جهـرم بـود.
حجم نمونه 504 نفر برآورد گرديد كه در انتهاي روش كاربه تفصيل آورده شده است. نمونهگيري بيمـاران براسـاس بخشهاي موجود و حجم نمونه بـرآورد شـده بـه صـورتنمونهگيري سهميهاي از 8 بخش داخلي و جراحي موجـوددر دو بيمارستان آموزشي صورت گرفت . بدين ترتيب 504 بيمار واجد شرايط وارد مطالعه شـده و 156 بيمـار نيـز بـهدليل عدم احراز شـرايط معيارهـاي ورود از مطالعـه خـارجشدند. ابزار جمـعآوري داد ههـ ا شـامل پرسـشنامه محقـقساخته سنجش رعايت معيارهاي اخلاق حرفهاي در 3 بعـد مسؤوليت پذيري، احترام به بيمار و ارتقاء كيفيت مراقبت ازبيمار از ديدگاه بيماران بود. اين پرسشنامه شامل 22 سؤال مي باشد. مقياس جوابدهي سؤالات شامل بله (بـه معنـياين كه آيتم مورد نظر رعايت مي شود) و خير (به معني اين كه آيتم مورد نظر رعايت نمي شود) بود كه ديدگاه بيمـارانرا نسبت به رعايت معيارهاي اخلاق حرفـه اي در سـه بعـدمسؤوليت پذيري (6 سؤال)، ارتقاء كيفيت مراقبـت از بيمـار(6 سؤال) و احترام به بيمار (10 سؤال) بررسـي مـي نمـود .
بدين ترتيـب كـه نمـره 12 ≤ (كمتـر از 50%) بـه عنـوانعملكرد نامطلوب، نمره 17-13 (بين 50 تا 75%) به عنوانعملكرد نسبتاً مطلـوب و نمـره 22-18 (بـ الاي 75%) بـهعنوان عملكرد مطلوب طبقه بندي و محاسبه گرديـد (ايـنامتيازبندي ميانگين كل رعايت اخلاق در هر سه ابعاد موردبررسي را نشان مي دهد هرچند نمرات رعايت اخلاق در هربعد (براساس تعداد سؤالات هر بعد) نيز جداگانـه سـنجيدهشد كه براساس امتيازبندي مقالات مشابه كه به چه شكليك پرسشنامه امتيازبندي مي شـود توسـط پژوهـشگر بـهصورت قراردادي متناسـب و مطـابق بـا مطالعـات مـشابهصورت گرفته است). پرسشنامه با استفاده از منـابع تهيـه وروايي محتوايي آن به تأييد 10 نفر از اساتيد و دانـشجوياندكتري پرستاري دانشگاه تربيت مـدرس رسـيد و ضـرايب Content Validity Index (CVI) و Content Validity Rate (CVR) بـراي پرسـشنامه محاسـبهگرديد كه ميزان روايي محتـوايي آنCVR وCVI بـهترتيب 72/0 و 83/0 به دسـت آمـد. پايـايي ابـزار نيـز بـاتكميل 28 پرسشنامه توسط بيماران واجد شرايط با استفادهاز ضريب كوردريچاردسون 83/0 محاسـبه گرديـد. جهـتجمعآوري اطلاعات پرسشنامه مربوطه توسط پژوهـشگر ازطريق مصاحبه با بيماران واجد شرايط تكميل شـد. جهـترعايت اخلاق پژوهش، معرفي نامـه از مـديريت پژوهـشيدانشگاه علوم پزشكي جهرم به مسؤولين ذيربط بيمارستان اراي ه و بعـد از بي ان اهـداف پ ژوهش ب راي مـسؤولين بيمارستان و بيمـاران و اطمينـان خـاطر دربـاره داوطلبانـهبودن مشاركت در پژوهش و بدون نام بـودن پرسـشنامه و همچنين كسب رضايت آگاهانه از بيماران جهت شركت درمطالعه، پرسشنامهها به طور مستقيم توسط بيماران تكميل گرديد. اين مقاله نتيجه طرح تحقيقـاتي مـصوب دانـشگاهعلوم پزشكي جهـرم بـا كـد اخلاقـي 288/آ/د مـي باشـد .
اطلاعات حاصل از جم عآوري پرسشنام ههـ ا بـا اسـتفاده ازنرم افزار SPSS v.16 و با آزمون هاي آمـاري توصـيفي(تع داد، درص د، مي انگين و انح راف معي ار) و اس تنباطي
(آزمونهاي تي و تحليل واريانس ) مورد تجزيـه و تحليـلقرار گرفت . لاز م به ذكر مي باشد كـه نرمـاليتي دادههـ ا بـااستفاده از آزمون كولموگروف – اسميرنف مورد بررسـي وتأييد قرار گرفت.
حجم نمونه با در نظر گرفتن اين نكته كه دقت بـهميزان 1/0 انحراف معيار در فرمول مقدار قابل قبول است،مقدار انحـراف معيـار را 875/0 در نظـر گرفتـه و پـس ازجايگذاري در فرمول تعداد 501 نفر حجـم نمونـه در نظـرگرفته شد كه به دليل احتمال ريزش نمونهها 504 نفـر درنهايت انتخاب گرديد (14).

يافتهها

براساس يافت ههاي پژوهش ميانگين سـني بيمـاران
46 سال و ميانگين دفعات بستري آن هـا در بيمارسـتان 2 بـار مـي باشـد. سـاير مشخـصات دموگرافيـك واحـدهاي پژوهش در جدول شماره 1 آورده شده است. لازم به ذكـرمي باشد كه در طي انجـام مطالعـه محقـق بـا مـشاهده ونمونه هاي گمشده اي از بيماران مواجه نگرديد.
همچنين يافت ههاي پژوهش نـشان داد كـه ميـانگيننمره رعايـت اخـلاق حرفـهاي در بعـد مـسؤوليت پـذيري ازمجمــوع نمــره شــش 36/1±81/4 (از مجمــوع نمــره 6) مي باشد كه براساس ديدگاه بيماران در اين بعد، پرستاران در 40% مــوارد مــسؤوليت پــذيري مطلــوب و در 14% نيــز مسؤوليت پذيري نـامطلوبي داشـتند. ميـانگين نمـره رعايـتاخلاق حرفـهاي در بعـد ارتقـاء كيفيـت مراقبـت از بيمـار ازمجموع نمره شش 13/1±5 (از مجموع نمره 6) مي باشد. ازديدگاه بيماران در اين بعد، پرستاران 45% عملكـرد اخلاقـيمطلوب و 10% عملكرد اخلاقي نامطلوب داشـتند. همچنـينميانگين نمره رعايت اخلاق حرفهاي در بعد احترام به بيمـار از مجمــوع نمــره ده 96/1±80/8 (از مجمــوع نمــره 10) مي باشد. در اين بعد در 69% موارد پرستاران احترام به بيمـاررا رعايت مي كردند و در 7% نيـز مـوارد احتـرام بـه بيمـار رارعايت نمي كردند (جدول شماره 2).

جدول 1- مشخصات دموگرافيك واحدهاي مورد پژوهش
يافتههاي جدول شماره 3 براساس ديـدگاه بيمـاراننشان مي دهد كـه پرسـتاران در مراقبـت از بيمـاران 72% عملكرد اخلاقـي مطلـوب، 22% عملكـرد اخلاقـي نـسبتاًمطلوب و 6% نيز عملكرد اخلاقي نامطلوب داشتند. مطابق با نتايج جدول شماره 4 بعد از مـشاهده معنـا داري آزمـونتحليل واريانس در گرو ههاي سني مـورد مطالعـه در ابعـادمورد بررسي از آزمون تعقيبي توكي جهت تعيـين اخـتلافبــين گــرو ه هــا اســتفاده گرديــد كــه در هــر دو بعــد مسؤوليت پذيري و احترام به بيمار اختلاف معنـا داري بـيندو گروه سني 20-35 سال و بالاي 50 سال وجود داشت.
براساس نتـايج پـژوهش فـوق مـوارد اخلاقـي كـهبيشترين نمره ميانگين را كسب كردند و براسـاس ديـدگاهبيماران بيـشتر از سـاير مـوارد اخلاقـي توسـط پرسـتارانرعايت مي شدند به ترتيـب شـامل فـراهم كـردن شـرايطجهت انجام فرايض مـذهبي بـراي بيمـار، رعايـت حـريمخ صوصي بيم ار و احت رام ب ه ارزش ه ا و آداب و رس وم بيماران بود . همچنين موارد اخلاقي كـه براسـاس ديـدگاهبيماران كمتر از ساير موارد اخلاقي توسط پرستاران رعايتمي گرديد به ترتيب شامل معرفي سمت و نقـش خـود بـهبيماران، بازگو كردن اشتباهات صورت گرفتـه در مراقبـتپرستاري از بيمار و شرح كامـل اقـدامات پرسـتاري بـراي بيمار قبل از انجام آن بود.
درصد تعداد مشخصات دموگرافيك
33 164 20-35 27 137 35-50 سن
40 203 بالاتر از 50 58 292 مرد جنس
42 212 زن 61 310 زيرديپلم 29 144 ديپلم تحصيلات
10 50 بالاي ديپلم 51 257 داخلي بخش محل بستري
49 247 جراحي 55 279 5-3 روز 37 185 8-6 روز طول مدت بستري
8 40 بالاتر از 8 روز
جدول 2- توزيع فراواني، ميانگين و انحراف معيار رعايت اخلاق حرفه اي در ابعاد مورد بررسي از ديدگاه بيماران
بعد مسؤوليت پذيري ارتقاء كيفيت مراقبت از بيمار احترام به بيمار
كيفيت عملكرد تعداد درصد تعداد درصد تعداد درصد عملكرد نامطلوب 67 14% 47 10% 33 7%
-108176-503017

عملكرد نسبتاً مطلوب 231 46% 229 45% 119 24% عملكرد مطلوب 206 40% 228 45% 352 69% جمع 504 100 504 100 504 100 ميانگين 81/4 5 80/8 انحراف معيار 36/1 13/1 96/1

جدول 3- توزيع فراواني، ميانگين و انحراف معيار رعايت اخلاق حرفه اي در مجموع 3 بعد مورد بررسي از ديدگاه بيماران

فراواني

عملكرد

كيفيت

تعداد

درصد

معيار

انحراف

و

ميانگين

نامطلوب
)
12


(

28

6
%

نسبتاً

مطلوب

)
17

13
(

110

22
%

مطلوب
)
22

18
(

366

72
%

جمع

504

100

53
/
3
±

66
/
18

فراواني



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید