00

به نام خداوند جان و خرد
مجله آموزش پرستاري
فصلنامه علمي – پژوهشي انجمن علم ي پرستار ي ايران
دوره سوم – شماره 2 (پياپي 8) – تابستان 1393

صاحب امتياز: انجمن علم ي پرستار ي ايران
مدير مسؤول و سردبير: دكتر فاطمه الحاني
مدي ر اجرايي: دكتر آذر طل
شماره پروانه انتشار وزارت ارشاد اسلامي: 4823/94 مورخ 20/2/91
شماره استاندارد بينالمللي: 2322-3812
شماره بين المللي نشريه الكترونيكي: 4428-2322 e-ISSN

شوراي نويسندگان (به ترتيب حروف الفبا):
دكتر محمد اسماعيل پور بندبني، استاديار دانشكده پرستاري و پيراپزشكي گيلان
دكتر فاطمه الحاني، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر منير انوشه، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر زهره پارسا يكتا، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر حميد پيروي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي ايران
دكتر محمدعلي چراغي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر محمدعلي حسيني، دانشيار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر سيده فاطمه حق دوست اسكويي، استاد دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي ايران
دكتر محمدرضا حيدري، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر ناهيد دهقان نيري، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر ناهيد رژه، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر سادات سيدباقر مداح، استاديار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر نعيمه سيدفاطمي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي ايران
دكتر آذر طل، دكتراي آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر عباس عبادي، دانشيار دانشكده پرستاري دانشگاه علوم پزشكي بقيهاﷲ
دكتر عباس عباسزاده، استاد دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
دكتر شهرزاد غياثونديان، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر علي فخرموحدي، استاديار دانشكده پرستاري و پيراپزشكي سمنان
دكتر مسعود فلاحي خشكناب، دانشيار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر انوشيروان كاظم نژاد، استاد گروه آمار زيستي دانشگاه تربيت مدرس
دكتر عيسي محمدي، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر ندا مهرداد، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي ايران
دكتر حسن ناوي پور، استاديار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر عليرضا نيكبخت نصرآبادي، استاد دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر مجتبي ويسمرادي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر مجيده هروي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر فريده يغمايي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي

ويراستار انگليسي: دكتر مجتبي ويس مرادي – عليرضا قريب
ويراستار فارسي: دكتر فاطمه الحاني
حروفچيني و صفحه آرايي: فرشته حيدري
طراح جلد: اصغر سوراني
ناشر: انجمن علم ي پرستار ي ايران
نشاني: تهران – ميدان توحيد – دانشكده پرستاري و ماما يي تهران
كدپستي: 1419733171، صندوق پستي: 398/14195، تلفن و نمابر: 66592535
e-mail: info@jne.ir , Website: http://jne.ir

آموزش پرستاري دوره 3 شماره 2 (پياپي 8) تابستان 1393، 75-68 تدوين پيش نويس سند ملي كاهش گسست تئوري و عمل در پرستاري ايران

رضا ضيغمي1، عليرضا سعادت جو2، پروانه خراساني3، شهلا افشاني4، شيده گنجه اي5، هانيه جعفريان6، ندا صالحي7، مريم اميني8

چكيده

مقدمه: گسست تئوري- عمل يا فاصله آموزش و خدمات بال يني يكي از اساسـي تـرين چـالشهـا و مهـمتـرين مـسايلپرستاري در عصر حاضر و از مشكلات اساسي سيستم بهداشت و درمـان كـشور ايـران مـي باشـد . هـدف ايـن مطالعـه تـدوينپيش نويس سند كاهش گسست آموزش و خدمات باليني مي باشد.
روش: اين مطالعه در سه گام طراحي و اجرا شد. در گام اول مـرور مـنظم پـيشبينـي گرديـد و در گـام دوم از تحليـلمحتواي كيفي بهره گرفته شد و در سومين گام روش دلفي انجام شد.
يافتهها: پس از تجزيه و تحليلي سندي با 12 آيتم به عنوان پيشنويس تهيه و تدوين شد. اين پيشنويس در سه بخشآموزشي، باليني و ساختاري تدوين گرديد.
نتيجهگيري: سند حاضر با بررسي موارد مربوط به آموزش، بالين و ساختاري مرتبط با كاهش گسـست تئـوري و بـالينسعي كرده راهكارهايي ارايه نمايد كه كاملاً بومي و منطبق بر خواست و نياز جامعه پرستاري ايران باشد. البته بايد در نظر داشتاين سند به قالب زماني مكاني خاصي تعلق داشته و بي شك براي پويايي آن روزآمد شدن، عنصري كليدي محسوب مي شود.

كليد واژه ها: آموزش، پرستاري، ايران، گسست نظري-عملي، پيوست/انطباق آموزش- خدمات پرستاري

تاريخ دريافت: 4/11/1392 تاريخ پذيرش: 17/3/1393

– استاديار، دكتراي تخصصي آموزش پرستاري، گروه روان پرستاري دانشكده پرستاري و مامايي، دانشگاه علوم پزشكي قـزوين ، عـضو انجمـن علمـيپرستاري، قزوين، ايران (نويسنده مسؤول) پست الكترونيكي: behsare@gmail.com
– مربي، كارشناس ارشد پرستاري، گروه پرستاري دانشكده پرستاري و مامايي، دانشگاه علوم پزشكي خراسان جنوبي، بيرجند، ايران
– دانشجوي دكترا ي پرستاري، دانشكده پرستاري و مامايي، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، تهران، ايران
– كارشناس ارشد آموزش پرستاري، كارشناس مسؤول امور پرستاري دانشگاه علوم پزش كي ايران، تهران، ايران
– مدير پرستاري دانشگاه علوم پزشكي ايران، تهران، ايران
– كارشناس ارشد آموزش پزشكي، سوپروايزر آموزشي بيمارستان 15 خرداد، تهران، ايران
– كارشناسي ارشد مديريت دولتي-تحول، سوپرواي زر كنترل عفونت، بيمارستان هاشم ي نژاد تهران، دانشگاه علوم پزشكي ايران، تهران ، ايران
– كارشناس پرستاري، سرپرستار بيمارستان قدس، قزوين، ايران
مقدمه

گسست تئور ي- عمل يا فاصـله آمـوزش و خـدماتباليني يكي از اساسيترين چـالشهـا و مهـمتـرين مـسايل پرستاري در عصر حاضـر اسـت (1) فاصـله بـين آنچـه در كلاس درس آموزش داده مي شود و خدماتي كـه در بـالين ارايه مي گردد، به عنوان يك مـشكل همـواره مـورد توجـه مدرسان، كاركنان و دانـشجويان پرسـتاري بـوده اسـت (2) امروزه مشكل فاصله بين تئوري و عمـل و از طرفـي ديگـركمبود كادر پرستاري تحصيل كرده و به خصوص كارآمـد، ازمشكلات اساسي سيـستم بهداشـت و درمـان كـشور ايـرانمي باشد كه اين معضل مـي توانـد ريـشه در امـر آمـوزش ويادگيري دانشجويان پرستاري داشته باشد. اين مس أله از نگاه متخصصان و مسؤولان پرستاري ايران يكي از اولوي ت هـاي برنامه سازمان هاي مرتبط با پرستاري و نظام سلامت مطرحشده اسـت. ابعـاد واژه تر كي بـي »گسـست تئـوري- عمـل« آنچنان گسترده و دارا ي ضرورت هاي شناخته شده است كـه در ده ههاي اخ ير پژوهشگران م تعـددي براسـاس تجـارب و امكانات خود، سعي نمود ه اند گوشه هـايي از آن را با زنمـايي و توصي ف نمايند (3). بيشتر مطالعات انجـام شـده در دن يـا در اين زمينه بر اين موضوع دلالت دارند كه تفاوت چشمگيري بين يادگير يهاي نظري و خدمات باليني پرستاري مشاهده مي شود (4) در ايران نيز همچون ديگر كشورها تعداد ز يـادي پژوهش كمي با رويكردهاي اثبات گرايانه در حاشي ه مباحـثمرتبط با گسست انجام شده كه هر كدام گوشههايي از ايـ ن مسأله را روشن مي كند. نگاهي گذرا به مطالعات متعـدد كـه در يـك دهـه اخيـر بـه چـاپ رسـيده، نـ شاندهنـده توجـه پژوهشگران پرستاري به ابعـاد مختلـف ايـ ن مـسأله اسـت.
همچنين در سال هاي اخير، برخي مطالعات مروري منظم بـارويك رد ك لنگ ر ي ا مطالع ات كيف ي طبيع تگرايان ه ب ا رويكردهــاي پديدارشناســي توصــيفي- تفــسيري در بــاب هستيشناسي و معرفتشناسي عناصـر و نظريـه داده بنيـان براي شناخت عوامل زمينه ساز دخ يل در گسست يـا پ ي وسـت تئوري از عمل يا خدمات پرستاري انجام شده است.
اولين بار گسـست ميـان آمـوزش ( تئـوري) و بـالين،توسط هالينـگ ورث در 1997 مطـرح شـد (5). در تعريـفلغوي و عمومي از شكاف بين آموزش و بالين مي توان گفـتكه تعارض ميان آنچه دانشجويان پرستاري در كلاس درسآموزش ديد هاند (جنبـه نظـري ) و آن چيـزي كـه در محـيط
۶٩
باليني تجربه مي كنند (عمـل ) اسـت (6). در تعريفـي ديگـر،عدم انطباق و تنشهاي ميان آموزش حرفه و مديريت بالينپرستاري امروز به عنوان شكاف هـاي بـين بـالين و تئـوريناميده شده است (7). پرستاران علاقه شديد و ذاتي دارند كهاين شكاف را از بين ببرند و در نتيجه كيفيت مراقبت از بيماررا ارتقا دهند (8). شش نوع شكاف بين تئوري و بـالين ذكـرشده كه عبارتند از شكاف بين آرمان ها و واقعيت هـا، شـكافبين آموزش عمومي و تخصصي، شكاف بين ترجمه و تفسيرآموزش در بالين، شكاف بين آموزش مربوطه و غيرمربوطـه ، شكاف بين تئوري عمومي و تخصصي و شكاف بين تئـوريكه در بخش باليني بـه كـار مـي رود و تئـوري شـفاهي (7).
مطالب زيادي در مورد شكاف نظريه و عمـل نوشـته شـده است. يكي از دلايل ايجاد شكاف بين نظريه و عمل، گـذر حرفه پرستاري از دوره »خدمات محوري« به دوره »الگوي آموزشي« ذكر شده است (9).
در ايران، به جهت جوابگو نبـودن آمـوزش پرسـتاري سنتي در قبال نيازهاي سلامت جامعه و پيشرفت تكنولوژي و به دنبال چالشي كه در اين زمينه مشهود بود؛ برنامه اي تحت عنوان انتقال آموزش پرستاري سنتي به آموزش عالي طراحي و به اجرا درآمد (10) ولي متأسـفانه بعـد از گذشـت چنـدين سال، مطالعات پرسـتاري نـشان از عـدم موفق يـت آمـوزش پرسـتاري در مـواردي از جملـه ضـعف شايـستگي و توانمندي هاي دانشآموختگان پرستاري در زمينه تبلور دانش نظري در حوزه عملي بوده اند (11). در اين رابطـه، برخـي از پژوهشگران روش هاي آماده سازي دانـشجويان پرسـتار ي را براي گذر موفق از دانشكده به شرايط بالين، ناموفق ارز يـابي نموده و معتقدند در سال هاي اخير، خلأ بين تئوري و عمـل ، باعث بحران در مراقبت پرستاري شده و همين امر، خدمات پرستاري را با انتقاداتي مواجه ساخته است (12). از آنجا كـه پرستاري از جمله حرفه هاي با اهميت در گـروه هـاي شـغلي بهداشتي- درماني جامعه است، هماهنگي بين آنچه آموزش دا ده مي شود و آنچه در بالين عمل مي گردد، بسيار مهـم بـه نظر مي رسد. با وجود قدمت بحث و نيز انجام بررسـي هـاي متعدد در اين مورد، به نظر مي رسد يـافتن راه حـل مناسـب براي اين معضل كار آساني نيست و گـاهي ن يـز گري زناپـذير بودن اين مطلب پرستاران را در زندگي حرفهاي خـود دچـار نگرانيهاي شديد مي نما يـد (13). از ايـن رو ايـن مطالعـه بـا
هدف تدوين پيش نـويس سـند كـاهش گسـست آمـوزش وخدمات باليني طراحي و اجرا گرديد.
روش مطالعه

اين مطالعه حاصل كـار گروهـي اعـضاي كـار گـروهكـاهش گسـست در قالـب برنامـه دو سـاله رهبـري تغييـر
(leadership for change) بود كه از سـوي سـازمانبهداشت جهاني، شوراي بينالمللي پرستاران و سازمان نظـامپرستاري ايران در سال 1392-1390 در ايران برگزار گرديد .
اين م طالعه در سه گام طراحي و اجرا شد. در گـام اول مـرورمنظم پيش بينـي گرديـد و در گـام دوم از تحليـل محتـوايكيفي بهره گرفته شد و در سـومين گـام روش دلفـي انجـامشد. براي بررس ي متون پرستار ي ايران بـا توجـه بـه اهـدافمطالعه، از جستجو ي ال كترونيـك داده پا يگـاه هـاي مقـالاتمعتبر ايراني به چاپ رسيده به زبان هاي انگل يـسي و فارسـي اس تفاده ش د. همچن ين از خلاص ه مق الات كنگ ره ه ا و كنفرانس هاي مل ي آموزش پرسـتاري و پزشـكي يـك دهـهاخير و گزارش طرحهاي پژوهش ي به پايان رسـ يده و موجـود در كتابخانــه هــا ي دانــشكده هــا ي پرســتاري و مامــايي بهره برداري شد . به جز چند مطالعه جامع كه به طور مستقيم به كليد واژ ههايي همچـون »گسـست تئـوري- عمـل« يـ ا مترادف آن »شكاف يا فاصله آموزش و خدمت« اشاره نموده بودن د، انتخ اب ديگ ر مطالع ات ب ا ج ستجوي مطالع ات حاشـيه اي و تركيـ ب كليـد واژه هـاي »آمـوزش/ مـديريت/ پــژوهش/خــدمات پرســتاري« + ايــران در دو داده پايگــاه مقالات علم ي فارس ي (SID و Magiran) و معادل همين كليد واژ هها در داده پايگاه مدلاين (Pubmed) انجام شـد.
پس از مرور عناوين مرتبط در دو مرحله و در فاصـله 2 مـاه(آوريل تا ژوئن 2011 ) از بين تعداد ز ياد پژوهش هـاي غالبـاًكمي در ارتباط با مباحث مرتبط با فاصله تئوري تـا عمـل درپرستاري ايران ابتدا چ كيده مقالات مرتبط با معي ارهـاي ورود و فهرست منابع ارجاعي به آن ها برا ي استخراج متون مـوردنظر به طور دقيق مطالعه شد و در صورت نياز از متن كامـلآن ها بهره بـرداري گرد يـد. بـه طـور مثـال از سـا يت Pub med در ارتباط بـا كليـ د واژه هـاي »آمـوِزش پرسـتاري«+ ايران 51 مقاله انگليس ي و 6 ارجاع مرتبط آن ها مورد بررسي قرار گرفت و از اين طري ق دسترسي به 21 مقاله كامل كه با موضوع تحقيق ارتباط بيشتري داشت ميسر شـد . در سـايتمجلات ايراني از حدود 150 عنـوان مقالـه مـرتبط بـا كليـدواژههاي مذكور تنها 53 مقالـه ويژگـي هـاي مـرور اوليـه راداشـت. از نظـر زمـاني محـدوديتي در جـستجوي مقـالات الكترونيك اعمال نشد، تا ام كان بررس ي رونـد موضـوعات وجريان هاي مرتبط با گسست در پرستار ي ايران فراهم شود.
در مرحله دوم و بـراي كـاوش بيـشتر و تبيـين ژرفپديده موردنظر روش تحليل محتـواي كيفـي بـه كـار رفـت (14). اين مرحله با توجه به دادههاي به دست آمده از مرحلهمرور منظم و با هدف تببين گسست و اشكار شدن خلأهـاياحتمالي دادههاي مرحله پيشين طراحي و اجرا شـد. انتخـاب مشاركتكنندگان به روش نمونهگيري هدفمند آغاز گرديد ومشاركت كنندگان از بين اساتيد، سياسـتگـذاران، مـديران وكاركنان پرستاري انتخاب شدند ضمن اين كه بـا توجـه بـهموضـــوع مـــشاركت كننـــدگاني از بـــين ســـاير يـــاران(stakeholders) نيــز مــورد مــصاحبه قــرار گرفتنــد.
نمونهگيري تا رسيدن به اشباع ادامه يافت. پـس از ايـن كـهدادهها يافته جديدي شكوفا نكردند سه مـصاحبه ديگـر نيـزانجام شد و در مجموع 24 مصاحبه در اين مرحله انجام شد.
روش گرد آوري داد ه هـا مـصاحبه نيمـه سـاختار يافتـه و بـااستفاده از راهنماي مصاحبه صورت گرفت. مصاحبه بـا يـكسؤال كلي اغاز مي شد؛ به عنوان نمونه از پرسـتاران پرسـيدهمي شد »وقتي وارد كار بالين شـدي چـه چيزهـايي بـود كـهنمي تونستي انجامش بدي؟« پرسش هاي بعدي با توجـه بـهروند مصاحبه پرسيده مي شد. پرسـش هـا بـه عنـوان راهنمـاعمل مـيكردنـد و هـر مـصاحبه بـا توجـه بـه نـوع پاسـخمـشاركت كننـدگان و در نظـر گـرفتن پرسـش هـاي اصـلي پژوهش به طـور فـردي پـيش مـي رفـت. مـصاحبه توسـطاعضاي تيم انجام شد كه البتـه قبـل از انجـام مـصاحبه هـا، هماهنگي و آموزش براي اعضا انجام شد تا مـصاحبههـ ا بـهرويه واحدي صورت پذيرد. مصاحبهها به دو شيوه حـضوريو رايان ه اي انج ام ش د. در م صاحبه ه اي ح ضوري تم ام دست نوشتهها و همچنين فا يل هاي صوتي بـا كـد مـشخصگرديد تا بدين وس يله گمنام ي شركت كنندگان محفوظ بمانـد .
پس از اخذ رضا يتنامه، اطلاعات زمينهاي شـركت كننـدگانتكميل م يشد. ايـ ن اطلاعـات صـرفاً بـراي توصـيف كلـي نمونهها به كـار رفـت. ضـمن مـصاحبه بـه رعا يـت خلـوتشركت كننده توجه شد. مصاحبه ها با استفاده از ضبط صوت ديجيتالي ضبط و بلافاصله پس از مـصاحبه و انتقـال فايـ ل صوتي به رايانه، كلمه به كلمه نوشـته و تا يـپ مـ ي شـد تـاتماميت دادهها حفظ و از سوگيري پژوهـشگر كاسـته شـود.
پياده كردن متن مصاحبههـا حـداكثر تـا 24 سـاعت بعـد ازدريافت مصاحبه شروع ميشد. دست نويس كردن كلمـه بـهكلمه مصاحب هها كار دشوار و وقت گيري بود به گونهاي كـهبراي هر مصاحبه 15 ال ي 40 ساعت زمان صرف شده اسـت. در دست نويس كردن مصاحبهها تمام اشارههاي غ يرك لامـي مصاحبه شوندهها ن يز ثبت شـده اسـت. تـلاش شـد تـا حـدامكان متن دسـت نوشـتههـا ماننـد مـتن مـصاحبه سـاختارگفتمان عام يانه را حفظ كند. در مصاحب ههاي رايان هاي كه بـهدليل دسترسي نداشتن حضوري به مشاركت كنندگان انجـاممي شد ابتدا با افراد هماهنگي صـورت مـي گرفـت و پـس ازكسب موافقت بـا نظـر آن هـا ملاقـاتي در فـضاي مجـازي صورت ميگرفت. و بسته به نظر مشاركت كنندگان در تـالار گفتگو از گفتگوي صوتي (voice chat) يا گفتگوي متني (text chat) براي مصاحبه استفاده ميشد. متن تايپ شده مصاحبهها در فايلهاي مجزا با اختصاص كد عددي و بدوننام و نام خانوادگي شركتكنندگان نگهداري شـدند. عـلاوهبر نگهدار ي داد هها در حافظه رايانه، يك نسخه از هـر كـ دام در لوح فشرده و سه نسخه از هـر يـك در صـندوق را يانامـهشخصي نگهدار ي ميشد. تجزيه و تحليل و كدگـذاري هـرمصاحبه جداگانه صورت گرفت، روند كار به اين شـكل بـودكه هـم زمـان بـا دسـت نـويس كـردن، تا يـ پ و ك دگـذاري مصاحبهها، ايدهها و برداشتهاي خاص ي كه در مورد دادههـابه ذهن م يرسيد ابتدا برروي ك اغذ يادداشت مي شد و سـپسبه فا يلي كه در رايانه به همين منظور ساخته شـده بـود وارد ميشد. دستهبندي اول يه يادآورها برحسب مصاحبه بـود ولـي به مرور پيشرفت تحليل ايدهها و فرض يهها برحسب عنـوان وسپس مفاهيم طبقه بندي شدند.
در سومين گام بـراي دسـتيابي بـه نظـر خبرگـان درزمينه موضوع مورد مطالعه از روش دلفي استفاده شد. علـت استفاده از فن دلفي دور بودن صاحب نظـران و ام كـانپـذيرنبودن گردآمدن آن ها در يك مكان و اهميت ديدگاه آن هـا در مورد گسست بود (15). پيش از شروع دلفي سند تـدوينشده براي بررسي روايي و پايايي براي تمام شركتكننـدگاندوره رهبري تغيير (به جز اعضاي تيم پژوهش) فرستاده شد .
از 25 نفري كه سند براي آن ها ارسال شد 17 نفر پاسخ خودرا ارسال نمودند. در گام بعدي سند با توجه به نظرات رسـيدهمورد بازبيني و اصلاح قرار گرفـت. جامعـه پـژوهش شـامل اساتيد، سياستگذاران، مديران، پرسـتاران، دانـشجويان دورهدكتري پرستاري و اعضاي هيأت مدير ههاي نظام پرسـتاري بودند. سند به وسيله رايانامه براي تمام افراد فرستاده شد. درمجموع 500 نفر در طرح شركت نمودند. پس از جمـعآوري پرسشنامه هاي مرحله اول دلفي، تك تك موارد ذكر شـده در هر پرسشنامه مورد بررسي قرار گرفـت و پـس از اعمـالنظرات مجدداً سند بازبيني گرديد و براي نمونهها ارسال شد.
كه در اين مرحله 244 نفر بـه پرسـشنامه دوم پاسـخ دادنـد. سپس پرسشنامه ها با اسـتفاده از نـرم افـزار SPSS v.16 مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت، و ميانگين نمره هايي كـه به هر گويه داده شده بود محاسبه گرديد. هر گويه 4 گزينـهبسيار مخالفم، مخالفم، موافقم و بسيار موافقم داشت كـه بـهترتيب از 1تا4 نمره گذاري شده بود.

يافتهها

در مرور نظام مند متون وجود گسست تئوري و عملدر پرستاري ايران كاملاً مشهود بود. نكتهاي كـه در اكثـرمتون مربوط به اين موضوع در تمام دنيـا ديـده مـي شـود .
مباحث گسست تئـوري-عمـل سـابقه بـسيار طـولاني درپرستاري دارد و بارها مورد بحث قرار گرفته، ولي هنوز همابعاد مختلف آن به طور كامـل شـناخته نـشده اسـت زيـ را دانشجويان در حين كارآموزي يا پس از فارغ التحـصيلي درهنگــام ورود بــه محــيط بــاليني، مراقبتــي متفــاوت از آموزش هاي نظري ارايه مي دهند و بـا توجـه بـه جر يـان حركت پرستاري به سمت تحصيلات تكميلي و تأكيد بـر حـصول دانـش پايـه تئوريـك هـ مزمـان بـا گـسترش تكنولوژيهاي پز شكي، عصر انفجار اطلاعـات و ني ازهـاي در حال تغيير جوامع ميتوان پيش بيني كرد كه اين شكاف در آينده عميق تر شود (16و17). دانشجويان پرستار ي بيش از گروه هاي د يگر ش كاف تئوري- عمل را درك مـيكننـد،چون آن ها از يـك سـو تحـت تعليمـات ا يـدهآل و علمـي مربيان شان قرار دارند و از سوي ديگر بـا اعمـال روتـين ومعمول پرستاران باليني كه متفاوت از دروس نظري اسـتمواجهند (1). گسست بـه عنـاوين مختلـف در يافتـه هـ اي مطالعات مختلف در اين زمينه ديده مـي شـود از جملـه بـاعن وان »فاص له تئ وري و عم ل « در مطالعـه ش ريف و معصومي (18) و »شكاف تئوري -عمل« در مطالعه كريمي و همكــاران (19). گرچــه در مبحــث گســست، آمــوزشپرستاري و به طور ضمني مؤسسات آموزش پرسـتاري، درمورد پـرداختن بـه آمـوزش مراقبـت هـاي ا يـدهآل كـ ه بـاواقعيت ها هم خواني ندارد، مورد انتقاد قرار گرفتـهانـد (17) ولي ابعاد گسست تنها به مسايل آموزش ي خاتمه نمي يابـد ، چراغي و همكاران در مطالع هاي به روش نظريه داده بنيان سه مضمون اصلي در ارتباط بـا مفهـوم گسـست تئـوري- عمل و ابهام ترجمان دانش پرسـ تاري بـه بـالين را شـاملساختار رفتار باليني (شامل ار ايه مراقبت روتين محور سنتيو آموزش باليني سنت محور)، تناقض و پارادوكس دانش وعمل (شامل ساختار برنامه آموزشي، ناكافي بودن محتوايآموزشـي و چـارچوب آمـوزش نظـري- فرآينـد يـادگيري بي قاعده و بدون چارچوب) و سازماندهي واگرا ي پر ستاري (مشتمل بر ابعاد محتوايي محيطي /فرهنگـي و سـاختاري: سلسله مراتب اختيار/استاندارد و خبرگي) گـزارش نمودنـد (20). داده هـا حكايـت از غلبـه پـارادايم بيومـديكال در دو حوزه دانشگاهي و درمـان دارد. سـاختار كليـشهاي برنامـهآموزشي بدون توجه به نيازهاي بستر بعد از حداقل دو دههآموزش آكادميك پرستاري از علـل مهـم ايـن پـارادوكسبوده است . بنابراين گسست متقابل تئوري-عمـل / عمـل – تئوري، محوريت عدم تطابق پارادايمي مورد انتظار دانش وعمل اسـت كـه در چهـار سـتون اصـلي پرسـتاري يعنـيآموزش، پژوهش، مديريت و خدمات باليني نمايـان اسـت. پيامـد اي ن ع دم تطـابق پ ارادايمي در پرس تاري، ت داوم دوگـانگي مخـرب بـين آمـوزش و بـالين پرسـتاري و بـه مخاطره افتادن جايگاه و پايگاه علمي رشته خواهد بود كـهضــرورت اقــدامات مــؤثر در ســطوح مــديريت ارشــدسياست گذار، مياني و فني در اين راستا را روشن مي سازد.
در خـصوص راهكارهـاي كـاهش گسـست بيـشتر مطالع ات ب رروي چگ ونگي آم وزش از زواي اي مختل ف

ميانگين و انحراف معيار پيشنهاد رديف
3/57 ± 0/49 لزوم دارا بودن مدركRN علاوه بر دارا بودن تمام شرايط پيشبينـي شـده در قـوانين بـراي مـدير پرسـتاري بيمارسـتان،سوپروايزران باليني، سرپرستاران 1
3/03 ± 0/99 حضور يكي از اعضاي هيأت علمي دانشكده هاي پرستاري در تركيب هيأت امناي بيمارستان و بخشها 2
2/7 ± 0/45 اولويت استفاده از روشهاي نوين آموزش باليني به ويژه آموزش به روش mentorship و perceptorship 3
3/4 ± 0/55 استفاده از نيروهاي غير هيأت علمي در آموزش دانشجويان تنها در صورت داشتن حداقل مدرك كارشناسي ارشد و RN 4
3/53 ± 0/62 تهيه و روزآمد كردن راهنماي (guidelines) مراقبتي از سوي دفتر پرستاري وزارتخانه 5
2/65 ± 1/03 ارسال نكات كاربردي پاياننامههاي تحصيلات تكميلي و طرحهاي پژوهشي از دانشكده هاي پرستاري بـه دفتـر پرسـتاري وتشكيل كميت هاي در اين دفتر با نمايندگاني از معاونتهاي وزارتخانه براي بررسي و ابلاغ به مراكز بهداشتي درماني براي اجرا 6
3/52 ± 0/5 اجازه دانشكده هاي پرستاري در بازنگري سرفصل دروس كارشناسي تا سقف 30 درصد سرفصلهاي ابلاغي وزارتخانه 7
3/78 ± 0/42 لزوم داشتن مدرك RN براي شروع و ادامه كار پرستاران 8
2/8 ± 0/94 تعلق امتياز آموزش مداوم در ارزيابيها تنها به دوره هاي مرتبط 9
3/37 ± 0/46 آموزش و ارزيابي تمام پرستاران در بدو ورود به محيطهاي باليني 10
3/7 ± 0/46 تدوين و اجراي برنامه جامع ارتقاي مرتبه (ladders programme) 11
2/9 ± 0/85 توجه ويژه به آموزش به مددجو 12
جدول 1- موارد پيشنهادي سند كاهش گسست آموزش و بالين
پرداختهاند. برخي به كميت و تناسب محتوا ي برنامـه هـاي آموزشـي دوره كارشناسـي بـا كـاربرد بـاليني يـا خـدمات پرستاري پرداخت هاند. بيشتر ايـن متـون ني ازهـاي آمـوزشباليني را از نظر دانشجويان سنج يدهاند يا در گامي فراتر بـهتناسب برنام ههاي آموزش ي با نيازها و وظايف شغل ي از نظر دانــش آموختگــان و پرســتاران شــاغل در بيمارســتان هــا پرداختهانـد و بـه همـين علـت بيـ شتر نگـاهي بـاليني بـهپرستاران داشت هاند. در مقابل برخي اند يشمندان، لزوم توجهبه رويكرد جامعهنگر در برنام ه هاي آموزش پرستار ي ايـ ران را متذ كر شد هاند (21و22). كيفيت آموزش باليني نيز بسيار مورد توجه قرار گرفته است چرا كه پرسـتار ي يـك نظـام متكي بر عمل اسـت (23) مطالعـات اوليـه در ايـن حـوزهبيشتر به بررسي مشكلات پرداختهانـد (24). مطالعـه رونـدمشكلات دانشجويان در بخش هاي باليني نشان مـي دهـدكه از نتايج مطالعات فوق در بهبود محيط باليني كارآموزيدانشجويان بهرهبرداري شده است و اكثر پژوهشهاي دههاخير بيانگر اين است كه با ملزم شدن دانشكدهها و مربيان به مشخص نمودن اهداف كارآموزي، »اعلام شرح وظايف دانشجويان در كارآموزي« جزو نقـاط قـوت كـارآموزيهـ ا عنوان شده، ولي همچنان ناهمـاهنگي بـين آموختـه هـاي نظري و كار عمل ي و مشكلات رفاه ي بـه عنـوان مـشكل عمده دانشجويان در بخش مطرح شده است.
مواردي كه پس از انجام روش دلفي به عنوان راهكاركاهش گسست مطرح شد در جدول شماره 1 آمده است.
پرداختـه انـد. بايـد اذعـان داشـت پـرداختن از يـك جنبـه نمي تواند به كاهش گسـست كمـك چنـداني كنـد و تنهـانگاهي همه جانبه و در تمام ابعاد مي تواند به كـاهش ايـنگسست بينجامد . نگاهي كه سعي شده در اين مطالعـه بـهآن پرداخته شود و نقش تمـام يـاران (stakeholders) اين چالش در نظر گرفته شود. آنچه در ايـن سـند بـيش ازهر چيزي بارز است نگـرش جـامع بـه ايـن پديـده اسـت.
پديدهاي كه در تمام كشورها ديده مي شـود و تنهـا تفـاوتآن در شد ت و ضعف آ ن مي باشد (27). در تدوين اين سـندبر خلاف مطالعاتي كه پيشتر در اين حـوزه انجـام شـده ازنظرات تمام افراد درگير در ماجرا بهـره گرفتـه شـد تـا بـهنوعي بازتاب نظر و خواست آحاد جامعه پرستاري باشد.

نتيجهگيري

سند حاضر بـا بررسـي مـوارد مربـوط بـه آمـوزش، مديريت و ساختاري مرتبط با كاهش گست تئوري و بالينسعي كرده راهكارهـايي ارايـه نمايـد كـه كـاملاً بـومي ومنطبق بر خواست و نياز جامعه پرستاري ايران باشد. البتـهبايد در نظر داشت اين سند به قالب زماني مكـاني خاصـيتعلق داشته و بـي شـك بـراي پويـايي آن روزآمـد شـدن، عنصري كليدي محسوب مي شود. همانگونه كه در مرحلهتدوين هم با توجه به اجرايي شدن برخي پيشنهادهاي سنداين موارد از متن نهايي حذف شدند.

تشكر و قدرداني

اين مطالعه حاصل كار گروهي اعـضاي كـار گـروهكاهش گسست در قالب برنامه رهبـري تغييـر بـود كـه ازسوي سازمان بهداشت جهاني، شوراي بين المللي پرستارانو سازمان نظام پرستاري ايـران حمايـت گرديـد از ايـنرو نويسندگان مراتب سپاس خود را از مسؤولان ايـن نهادهـا اعلام مي دارند. بحث

در مستندات پژوهشگران پرستار ي ايران بيش از هرچيز به بررس ي عوامل آم وزشي همچون طراحـي و اجـراي آموزشهاي نظر ي- عمل ي و كارآموزي، بررسي مـشكلات و موانع اثربخشي آموزش هاي تئور ي- عمل ي و كارآموزي، مقايسه اثربخش ي روش هاي مختلف تدريس و ارزشيابي دربرآيندهاي شناخت ي، انگ يزشي و رفتاري اعمال دانشجويان، بررسي نقش كليدي مرب يان و خصوصيات مربـي و محـيط باليني توجه شده است. به نظر مي رسد كه يكـي از دلايـ ل آن- همان طور كه از تجـارب مربيـ ان پرسـتاري اسـتنباطمي شود از آنجا كه در محاسبه امتيازات ارتقا و ترف يـع بـه تعداد مقاله و تحقيق امتياز بيشتري تعلق مي گيرد، بنابراين مربيان بيش از اي ن كه كلينيسين باشند و در آموزش باليني سرمايهگذاري كنند به تحقيق در وضعيت هاي بـاليني و دردسترس سوق داده مي شوند (25). از طرف ديگر پرسـتاران بالين پس از مدتي در روتين محور ي سنت ي درگ ير شده (3) و به علت ناآشـنايي بـا روش شناسـي پـژوهش و نهادينـهنشدن پژوهش با انگ يزههاي بيروني و دروني (26) كمتر بهفكر كاهش فاصـله آمـوزش و بـالين هـستند. بنـابراين درچنين شرايطي بيـ شتر بـه بررسـي ابعـاد آموزشـي چـالشگسست تئور ي-عمل پرداخته شـده اسـت. اگرچـه برخـي پژوهشگران بنا به علل مختلف به بررسـي عناصـر بـاليني (همچون نقش كادر باليني پرسـتاري در يـادگيري بـاليني دانشجويان، ميزان آمادگ ي دانشجو يان براي ورود به بالين، صلاحيتهاي حرفهاي پرسـتاران و …)، عناصـر مـديريتي (برنامه ريزي، بازنگر ي و اصلاحات درسي، تناسب محتوا ي آموزش با اعمال باليني در كارآموزي و خـدمات پرسـتاراندر بيمارستان، استانداردساز ي و ارزيابي برنامههاي آموزش پرسـتاري و …) و عناصـر پژوهـشي (بـه كـارگيري نتـايج پـژوهش در عمل كـرد بـاليني پرسـتاران، بازدار نـده هـ ا و تسهيل كنندههاي عمل كـ رد مبتنـي بـر پـژوهش و …) نيـ ز
منابع

– Rolf G. Closing the theory-practice gap: A new paradigm for Nursing. Butterworth_Heinemann Ltd., Elsevier science limited; 2002. P. 127.
– Ferguson KE, Jinks AM. Integrating what is taught with what is practiced in the nursing curriculum, A multi dimensional model. Journal of Advanced Nursing. 1994; 20: 687-95.
– Cheraghi MA. Rummage around Theory-Practice Gap in Iranian Nursing (Theorizin on Theoretical and Practical Knowledge bridge). Tehran: Boshra; 2010.
– Salehi S, Abedi H, Alipour L, Najafipour S, Fatehi N. [Learning activities and clinical nursing services gap and the related factors: a comparative study]. Iranian Journal of Medical Education. 2001; 1(3): 43-49. (Persian)
– Salvoni M Joint Appointment: Another Dimension to Building Bridges. Nurse Education Today.
2001; 21: 65-70.
– Corlett J. The Perceptions of Nurse Teachers, Student Nurses and Perceptors of The TheoryPractice Gap in Nurse Education. Nurse Education Today. 2000; 20: 499-505.
– Stark Sh, Cooke P, Stronach L. Minding The Gap: some Theory-Practice Disjunctions in Nursing Education Research. Nurse Education Today. 2000; 20: 155-163.
– Qusey K. Bridging The Theory-Practice Gap: The Role of The Lectur/Practitoner in Supporting Pre-Registration Students Gaining Clinical Expereince in a Orthopaedic Unit. Journal of Orthopaedic Nursing. 2000; 4: 115-120.
– Heshmati nabavi F, vanaki Z, mohammadi E. [Barrier to forming and implementing academic service partnership in nursing: A qualitative study]. Iranian Journal of Nursing Research. 2010; 5(17): 32-46. (Persian)
– Gheraghi MA. [Theorize on Theoretical Knowledge Transfer into Practice in Nursing: A Grounded Theory Approach]. Scientific journal of hamedan nuring and midewifery college. 2009; 17(1): 24-34. (Persian)
– Zamazadeh V, Parsayekta Z, Fathiazar A, Valizadeh L. [Clinical educator role of nursing lecturers: a qualitative study]. Iranian Journal of Medical Education. 2002; 6(1): 29-34. (Persian)
– Adib Hajbagheri M, Salsali M, Ahmadi F. [Clinical decision making: A way to professional empowerment in nursing]. Iranian Journal of Medical Education. 2002; 10(1): 3-12. (Persian) 13 – Rafferty AM, Allcock N, Lathlean J. The theory and practice gap, taking issue with issue. Journal of Advanced Nursing. 1996; 23(4): 685-91.
– Zeighami R, Bagheri Nesami M, Haghdoost Oskouie SF, Yadavar Nikravesh M. [Content analysis]. Iran Journal of Nursing. 2008; 21(53): 41-52. (Persian)
– Keeney S, Hasson F, Mc Kenna H. The Delphi technique in nursing & health. 1st Ed. Willey & Blackwell. 2011.
– Freshwater D. Transformatory learning in nurse education, A thesis submitted in fulfillment for degree of Doctor of philosophy. University of Nottingham, 1998. P. 15.
– Landers MG. The theory-practice gap in nursing: the role of the nurse teacher. Journal of Advanced Nursing. 2000; 32(6): 1550-1556.
– Sharif F, Masoumi S. A qualitative study of nursing student experiences of clinical Practice. BMC Nursing. 4: 6.
– Karimi M, Gholami motlagh F, Hassanpour M. [Nursing students experiences of nursing, unpulished research]. Nnursing and midewifery library of Isfahan university of medical sciences, 2008. (Persian)
– Cheraghi MA, Salsali M, Safari M. Ambiguity in knowledge transfer: The role of theory-practice gap, Iran Journal of Nursing & Midwifery Research. 2010 Autumn; 15(4): 155-166.
– Borzou R, Safari M, Khodavisi M, Torkaman B. [The Viewpoints of Nurses towards Applicability of Nursing Curriculum in Hospitals Affiliated to Hamedan University of Medical Sciences]. Iranian Journal of Medical Education. 2009; 8(2): 205-21. (Persian)
– Azarbarzin M. The Evaluation of Some Academic Nursing Lessons Application in Clinical Practice from Recruiting Nurses’ Point of View in Some Selected Hospitals in Isfahan, 14( 2): 125-132. (Persian)
– Zegardi B, Dorypour F, Purdarab M. Effect of clinical teaching program on achievement of nursing students, Abstract Book Nationwide Conference on Medical Sciences Education Development Sanandaj, 2011, 206. (Persian)
– Zaighami R, Faseleh M, Jahanmiri S, Ghodsbin F. [Nursing students’ viewpoints about the problems of clinical teaching]. The Journal of Qazvin University of Medical Sciences. 2004; 8(1): 5155. (Persian)
– Zamanzadeh V, Parsa Yekta Z, Fathi Azar E, Valizadeh L. [The Clinical Teaching Role of Nursing Teachers]. Iranian Journal of Medical Education. 2002; 2(2): 27-33. (Persian)
– N M, M S, A K. [The facillative and preventative factors of implementation of research findings in nurses’ clinical practic]. Journal of Gorgan University of Medical Sciences. 2007; 9(1): 63-72. (Persian)
– Ajani K, Moez S. Gap between knowledge and practice in nursing. Procedia Social and Behavioral Sciences. 2011; 15: 3927-3931.
٧۴
Providing national draft on bridging education service gap in Iran

Zeighami1 R (Ph.D) – Saadatju2 AR (MSc.) – Khorasani3 P (MSc.) – Afshani4 S (MSc.) – Ganjehe5 S (B.Sc) – Jafarian6 H (MSc.) – Salehi7 N (MSc.) – Amini8 M (B.Sc).

Abstract
Introduction: Theory-practice gap or education-service gap is one of the most important challenges and important issues in today’s nursing care which is an important issue in Iran health care system. In this study we aimed at providing national draft on bridging the theory-practice gap of nursing care in Iran.
Method: We designed the study in three phases. In the first phase, a systematic review was done. In the second phase, a qualitative content analysis was conducted and in the last phase, we conducted a study using Delphi method.
Results: After analyzing the data, we prepared a draft with 12 documents in three structural, educational and clinical sections.
Conclusion: After examining structural, educational and clinical components; this draft tried to provide an internalization strategy on nursing needs in Iran. Evidently, the draft belongs to specific period; hence, continuous updating of the draft is a significant key to its dynamics.

Key words: Education, nursing, Iran, theory-practice gap, education-service bridging

Received: 24 January 2014 Accepted: 7 June 2014

– Corresponding author: Assistant Professor, Department of Psychiatric Nursing, Qazvin University of Medical Sciences, Qazvin, Iran e-mail: behsare@gmail.com
– Faculty Member, MSc. in Nursing, Department of Nursing, South Khorasan University of Medical Sciences, Birjand, Iran
– Ph.D Candidate, Department of Nursing, Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Tehran, Iran
– MSc. in Nursing, Nursing Commite of Iran University of Medical Sciences, Tehran, Iran
– Nursing Manager of Iran University of Medical Sciences, Tehran, Iran
– MSc. in Medical Education, Educational Supervisor of 15th Khordad Hospital, Tehran, Iran
– MSc. in Management, Infection Control Supervisor of Hashemi Nejad Hospital, Tehran, Iran
– B.Sc in Nursing, Head Nurse of Qods Hospital, Qazvin, Iran
٧۵
00



قیمت: تومان


پاسخ دهید