00

به نام خداوند جان و خرد
مجله آموزش پرستاري
فصلنامه علمي – پژوهشي انجمن علمي پرستاري ايران
دوره دوم – شماره 3 (پياپي 5) – پاييز 1392

صاحب امتياز: انجمن علمي پرستاري ايران
مدير مسؤول و سردبير: دكتر فاطمه الحاني
مدي ر اجرايي: دكتر آذر طل
شماره پروانه انتشار وزارت ارشاد اسلامي: 4823/94 مورخ 20/2/91
شماره استاندارد بين المللي: 2322-3812
شماره بين المللي نشريه الكترونيكي: 4428-2322 e-ISSN

شوراي نويسندگان (به ترتيب حروف الفبا):
دكتر محمد اسماعيلپور بندبني، استاديار دانشكده پرستاري و پيراپزشكي گيلان
دكتر فاطمه الحاني، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر منير انوشه، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر زهره پارسا يكتا، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر حميد پيروي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر محمدعلي چراغي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر محمدعلي حسيني، استاديار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر سيده فاطمه حق دوست اسكويي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر محمدرضا حيدري، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر ناهيد دهقان نيري، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر ناهيد رژه، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر سادات سيدباقر مداح، استاديار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر نعيمه سيدفاطمي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر آذر طل، دكتراي آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر عباس عبادي، استاديار دانشكده پرستاري دانشگاه علوم پزشكي بقيه اﷲ
دكتر عباس عباس زاده، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
دكتر شهرزاد غياثونديان، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر علي فخرموحدي، استاديار دانشكده پرستاري و پيراپزشكي سمنان
دكتر مسعود فلاحي خشكناب، دانشيار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر انوشيروان كاظم نژاد، استاد گروه آمار زيستي دانشگاه تربيت مدرس
دكتر عيسي محمدي، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر ندا مهرداد، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر حسن ناويپور، استاديار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر عليرضا نيكبخت نصرآبادي، استاد دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر مجتبي ويسمرادي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر مجيده هروي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر فريده يغمايي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي

ويراستار انگليسي: دكتر مجتبي ويس مرادي – علي رضا قريب
ويراستار فارسي: دكتر فاطمه الحاني
حروفچيني و صفحه آرايي: فرشته حيدري
طراح جلد: اصغر سوراني
ناشر: انجمن علمي پرستاري ايران
نشاني: تهران – ميدان توحيد – دانشكده پرستاري و مامايي تهران
كدپستي: 1419733171، صندوق پستي: 398/14195، تلفن و نمابر: 66592535
e-mail: info@jne.ir , Website: http://jne.ir

آموزش پرستاري دوره 2 شماره 3 (پياپي 5) پاييز 1392، 57 -49 بررسي برنامه هاي بازآموزي در بيمارستان هاي آموزشي- درماني شهر گرگان از ديدگاه پرستاران

علي كاوسي، ربابه معماريان، زهره ونكي، علي محمد پروينيان نسب

چكيده

مقدمه: با توجه به پيشرفت هاي روزافزون تكنولوژي و رشد بي سابقه اي كه در زمينـه اطلاعـات علـوم پزشـكي صـورتگرفته است، نياز به برنامه هاي بازآموزي و بهسازي نيروي انساني پرستاري در وضعيت كنوني براي ارتقاي دانش و مهارت آنـانو در نهايت ارتقاي كيفيت خدمات پرستاري در بيمارستان ها يك ضرورت است، در نتيجه براي اجراي صحيح، كامل و جامع اين برنامه ها، نيازمند بررسي مؤثر آن ها مي باشد. لذا هدف از اين پژوهش »بررسي برنامه هاي بازآموزي در بيمارستان هـاي آموزشـي شهر گرگان از ديدگاه پرستاران« بود.
روش: در اين پژوهش توصيفي تحليلي، تعداد 270 پرستار از 4 بيمارستان آموزشي- درماني شهر گرگان در سال 1390 به صورت نمونه گ يري طبقه اي تصادفي مورد مطالعه قرار گرفتند. ابزار جمع آوري اطلاعات پرسشنامه خودايفا بـا عنـوان بررسـيبرنامه هاي بازآموزي كه حاوي دو بخش اطلاعـات دموگرافيـگ و سـؤالا ت مـرتبط بـا اهـداف پـژوهش (عوامـل تأثيرگـذار در برنامههاي بازآموزي) بود. اطلاعات جمع آوري شده با نرم افزار آماري SPSS v.16، آمار توصيفي (فراواني، ميـانگين ، انحـرافمعيار) و آمار استنباطي ( تيتست و واريانس يك طرفه) مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. سطح معناداري مطالعـه (05/0<p) در نظر گرفته شد.
يافته ها: مهم ترين عوامل تأثيرگذار در برنامه هاي بـازآموزي از د يـدگاه پرسـتاران شـامل نيازسـنجي قبـل از برگـزاريبرنامـه هـا (بـا ميـانگين و انحـراف معيـار 51/0±19/4)، ارزشـيابي پرسـتاران قبـل (60/0±23/4) و بعـد از برنامـه بـازآموزي (55/0±21/4) و حجم كاري (59/0±47/4) عنوان شده است.
نتيجه گيري: اهميت دادن به برنامه هاي بازآموزي در پرستاري امري مهم است لذا براي افزايش كيفيت اين برنامـ ه هـ ا لزوم بازنگري در موضوع و شيوه اجرايي برنامه هاي بازآموزي، به كار بردن اصول برنامه هاي بازآموزي، نيازسنجي مستمر قبل از برگزاري برنامه ها، كاهش حجم كاري براي پرستاران پيشنهاد مي شود.

كليد واژه ها: بازآموزي، بيمارستان، پرستاران

تاريخ دريافت: 6/6/1392 تاريخ پذيرش: 16/9/1392

مقدمه

بازآموزي يا به تعبير دقيق تر آموزش ضمن خـدمتبخشي تفكيك ناپذير از فعاليت هاي هر سازمان اسـت و درطول چند دهه اخير به گونه اي چشمگير در اكثر كشورهاي دنيا مورد توجه قرار گرفته و واحدهاي عهده دار اين وظيفه در اكثر سـازمانهـاي دولتـي و خصوصـي بـيش از پـيشتقويت شده است (1). پيشرفت تكنولوژي، دانش و آگـاهيدر علوم مراقبت از بيماران نيـز بـه سـرعت رو بـه توسـعهمي باشد، بنابراين جهت كسب دانش و مهارت هاي جديـد،پرستاران به عنوان مهم ترين قشر جامعه پزشـكي نيـاز بـهآموزش مستمر دارند (2). آموزش ضمن خدمت پرسـتاراندر اي ران در س ال 39-1338 ب ا آم وزش ب ه پرس تارانبخش هاي روانـي و بهداشـت همگـاني بـه مـدت 2 تـا 4 س اعت در هفت ه در بيمارس تان ه اي وابس ته ب ه وزارت بهداشت شروع شد. اين آموزش به طور غيررسـمي ادامـهداشت تا اين كه اداره كل پرستاري و مامايي در وزارتخانـهتشكيل گرديد و موضوع آموزش ضمن خدمت پرستاران را مورد بررسي قرار داد. در سال 1375 قانون بازآموزي مداوم جامعه پزشكي كشور به تصويب رسـيد و بـه موجـب ايـنقانون كليه اقشار پرستاري بالاتر از فوق ديپلم براي ارتقـاءو ارزشيابي، موظف به شركت در دوره هاي خاص آمـوزشضمن خدمت شدند و شرط ارتقاء و ارزشيابي آنان منوط به ارايه گواهي شركت در اين دوره ها گرديد (3).
پرستاران بـزرگ تـرين گـروه حرفـه اي در سيسـتممراقبت بهداشت و درمان را تشكيل ميدهند، ب ه طوري كه 40% از كل كاركنان يك بيمارستان را پرسـتاران تشـكيلمـي دهنـد و 55% از كـل هزين ه كاركنـان ب ه پرسـتاران اختصاص دارد. بنابراين آنـان نقـش بـارزي را در سيسـتم
مراقبت بهداشت و درمان دارند (4). همچنـين نيمـه عمـرمتوسط دانش و مهارت حرف بهداشتي با توجه به حيطه اي كه در آن فعاليت ميكنند، 2 تا 5 سال مي باشد و خصوصـاً دانش پرستاري هر دو سال يك بار به دليل پيشرفت علوم تغيير مي كند. عواملي ديگر مانند تمايل بـه ارتقـاء شـغلي، تغيير نقـش پرسـتار و توسـعه اعمـال پرسـتاري، تقاضـايمددجويان جهت دريافت خدمات مناسـب و اسـتانداردهايجديد همه تأكيد بر نيازهـاي آموزشـي پرسـتاران دارد (5).
بنابراين هر پرستار جهت رشد حرفـ ه اي و علمـي نيـاز بـهبرنامه هاي بازآموزي دارد و بايد همگام با پيشرفت علمي و تكنيكي تغيير يابد (3). اهـداف برنامـه هـ اي بـازآموزي در حرفه پرستاري افزايش صلاحيت پرسـتار در حيطـه ويـژهفعاليتي، قادر ساختن پرستار براي حفـظ سـرعت و تطبيـقخود با پيشرفت هاي جديـد ، ابزارهـا و رو ش هـ اي نـوين ومعرفي پيشرفت هاي تكنولوژي در محل كـار و كمـك بـهپرستار براي وفق دادن خود با تغييرات و آشنا شـدن او بـانيازهاي جامعه بيمـاران مـي باشـد و از مزايـاي ايـن نـوعآموزش هـ ا بهبـود كمـي و كيفـي محصـولات و خـدمات، جلوگيري از بروز حوادث حين كار، تقويت روحيه كاركنان، صرفه جويي در هزينه ها، افزايش رضايت شغلي، كاهش در نظارت و در نهايت ارتقاي كيفيت عملكـرد پرسـنل اسـت (6).
بــازآموزي باعــث تكامــل حرفــه اي و افــزايشصلاحيت هـ ا و مهـار ت هـ اي بـاليني كـادر علـوم پزشـكيمي شود زيرا فرآيند آموزش در طول تحصـيلات آكادميـكبـراي پاسـخگويي بـه نيازهـاي بيمـاران كـافي نيسـت و كاركنان بـراي ارتقـاي مهـارت و عملكـرد خـود نيـاز بـهبازآموزي دارند. در غير اين صـورت ، محـيط كـاري بـرايآن ها به يك محيط مخرب تبديل مي شود (7). با توجه به اهميت برنامه بازآموزي در ارتقاي دانـش و مهـارت هـاي پرستاران و همچنين به روز نگاه داشتن اطلاعات آن هـا ، استفاده از نظرات پرستاران در زمينه هاي مختلف اجـراي برنامه ها اعم از محتواي برنامه ها، كاربردي بودن مطالـب ارايه شده و روش ارايه مطالب مي تواند در بهبود كيف يـت برگزاري دوره هاي آموزشي مذكور مي تواند مفيد باشد (8).
در تأييد اين مطلب در پژوهش هـاي متعـدد بـر اهم يـت برنامه بازآموزي، روش هاي تدريس و محتواي برنامه هـا و … تأكيد شده است. فرمـاني و محمـدي در مطالعـه خـودمناسب ترين شيوه تدريس را سخنراني همراه بـا بحـث دو طرفه و بهترين روش براي انتخـاب عنـاوين برنامـه هـ اي بازآموزي را نيازسنجي از خود پرستاران ذكر كردند (9). در مطالعه حسيني و همكاران نيز پرسـتاران شـركت كننـده ازمحتوي برنامه ها و رضايتمندي در برنامـه هـ اي بـازآموزيارزيابي نسبتاً متوسطي داشتند (10). همچنين در مطالعه اي كه ب ه وسيله Peter و Neatherlin برروي پرسـتاران تگزاس انجام شد، اكثريت پرستاران با برگزاري برنامه هاي بازآموزي موافق بودند و ارتباط معناداري بـين نگـرش و ارتقاي مهارت هاي باليني، افزايش دانش و افزايش مهارت مراقبت هاي بهداشتي ديده شد. همچنين ا يـن پرسـتاران بيان داشتند كه روش سخنراني همراه با بحث گروهي در ارايه مطالب آموزشي بهتر اسـت (11). بنـابراين بررسـي برنامه هاي بازآموزي پرستاري از ديدگاه پرستاران مي تواند در شناخت نيازها، نقاط قوت و ضعف برنامه ها، مسـايل و نارساي يهاي آن، راه هـاي حفـظ و تـرويج نقـاط قـوت و پيشنهادات لازم براي حذف نقاط ضعف، نقش مؤثر داشته و ما را در تعيين آثار و نتايج بازآموز يها و لزوم بـازنگري در آن ها كمك مي كند لذا اين پژوهش بـا هـدف بررسـيبرنامه هاي بازآموزي بيمارستان هاي آموزشي درماني شـهر گرگان از ديدگاه پرستاران انجام شد.

روش مطالعه

اين مطالعه به صـورت توصـيفي- تحليلـي بـرروي270 پرستار شاغل در 4 بيمارستان آموزشي- درماني شهر گرگان در سال 1390 انجام شد. نمونه گيـري بـه صـورتطبقه اي چند مرحله اي انجـام شـد. ابتـدا تعـداد پرسـتاران (900 نفر) واجد شرايط در 4 بيمارسـتان ليسـت شـد و بـا توجه به نسبت پرستاران و حجم نمونه سهم هر بيمارستان معين گرديد. سـپس از پرسـتاران بخـش هـاي مختلـف ونوبت هاي مختلف به صورت تصادفي (قرعه كشـي ) در هـربيمارستان نمونه گيري بـه عمـل آمـد. ويژگـي هـ اي ورود نمونه ها در ايـن پـژوهش شـامل داشـتن حـداقل مـدرككارشناسي پرستاري، داشتن سابقه شركت در برنامـ ه هـ اي بـازآموزي در بيمارسـتان بـود. بـراي رعايـت ملاحظـات اخلاقي، پژوهشگر در ابتدا هدف از انجام پژوهش را براي واحدهاي مورد پژوهش و افراد شركت كننده توضيح داد و به آنها اطمينان داده شد كه اطلاعات محرمانـه خواهـد بود و نيازي به نوشتن نام نمي باشـد و شـركت در مطالعـهبرحسب تمايل شخصي آن ها بود.
روش گ ردآوري داده ه ا، پرسش نامه خ ود س اخته پژوهشگر حاوي دو بخش اطلاعات دموگرافيگ پرسـتاران (10 سؤال) و سؤالات مرتبط با اهداف تحقيق (25 سـؤال ) بود. اعتبار ابزار از طريق اعتبار محتـوي مشـخص گرديـدبدين ترتيب كه با مطالعه كتب، مجلات، نشريات داخلي و خـارجي و اسـتفاده از پايگـاه هـاي اطلاعـاتي الكترونيـك ابزارهاي پژوهش تهيه گرديد و سپس براساس نظرات 15 تن از اساتيد دكتري پرستاري در دانشگاه تربيت مـدرس ودانشگاه علوم پزشـكي گلسـتان، اصـلاحات لازم صـورتگرفته و بـدين ترتيـب ابـزار گـردآوري اطلاعـات از نظـرمحتوي علمي، معتبر گرديد. پايايي آن طـي يـك مطالعـهمقدماتي برروي 30 نفر از پرستاران بـا اسـتفاده از آزمـونآلفاكرونب اخ (89/0) م ورد س نجش ق رار گرف ت. نح وه پاسخ دهي پرسشـنامه در هـر سـؤال بـ ه صـورت مقيـاسليكرت (پنج گزينه اي): به ترتيب كاملاً موافقم (5)، موافقم (4)، نظري ندارم (3)، مخالفم (2)، كاملاً مخالفم (1) بود. و ميزان امتياز داده شده براي هر فرد بـين 25 تـا 125 بـود .
پرسشنامه بلافاصـله بعـد از تكميـل ، جمـع آوري و توسـطنرم افزار SPSS v.16 و آمار توصيفي (فراواني، ميانگين، انحراف معيار)، آمار استنباطي (آزمـون تـي تسـت ، آزمـون واريانس يك طرفه) مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. لازم به ذكر است سطح معناداري در اين مطالعه (05/0<p) در نظر گرفته شد.

يافتهها

يافته هاي پژوهش نشان داد كه 53% پرستاران بين 20-30 سال سن داشتند. كمترين سن 23 سال و بيشترين سن 42 سال بود. ميانگين و انحراف معيار سني پرسـتاران به ترتيب 92/4± 75/33 بود. نتايج مطالعه نشان ميدهـدكه بيشترين افراد مورد بررسي (52%) سابقه كار بين 1 تـا5 سال و كمترين افراد مورد بررسي (16%) سابقه كار بـين
11 تا 15 سال داشتند. ميانگين و انحراف معيـار آن هـا بـهترتيب 21/3±97/3 بود. همچنـين حـداقل سـابقه كـار 1 سال و حداكثر آن 23 سال بـوده اسـت (جـدول شـماره 1 مشخصات دموگرافيك پرستاران را نشان مي دهد).
يافته هاي پـژوهش نشـان داد كـه 23% پرسـتارانبيشتر از 9 بار سابقه حضور در برنامه هاي بازآموزي را دارند و 68% سابقه 5-9 بار و 9% 1 تا 3 بـار سـابقه شـركت دراين برنامه ها را داشتند. هر كـدام از نمونـه هـ اي پـژوهشماهانه به طور ميانگين 6 سـاعت را بـه برنامـه بـازآموزي اختصاص داده بودند.
53% از پرستاران كاملاً مخالف بودند كه موضوعات مطروحه در برنامه هاي بـازآموزي بـا بخـش در حـين كـار آن ها متناسب بوده است. 67% پرستاران با نحـوه انتخـابم درس (انتخ اب توس ط س وپروايزر ب دون مش اركت از پرستاران) كـاملاً مخـالف بودنـد و 65% پرسـتاران اعتقـادداشتند كه مدرسين انتخاب شده فاقد صلاحيت علمي بوده و نمي توانند از روش هاي نوين تدريس براي فعال نمـودنپرستاران در برنامه ها استفاده نمايند. 38% پرستاران معتقـد بودند كه كنترل و نظارت و بازخورد مناسب حين و بعـد ازبرنامه بازآموزي توسـط سـوپروايزر آموزشـي و سرپرسـتارص ورت نم ي پـذيرد. 67% پرس تاران معتق د بودن د كـه ســوپروايزر آموزشــي و سرپرســتاران قبــل از برگــزاريبرنامه هاي بازآموزي، نياز آموزشي آنان را ارزيابي نمي كنند و بــه ترتيــب 79 و 78% پرســتاران اعــلام نمودنــد كــهارزشيابي ها قبل و بعد از برنامه هاي بازآموزي وجود نـدارد . در زمينه تأثير برنامه هاي بازآموزي بر نحوه عملكـرد ، 39% پرستاران معتقدند كه برنامه هـ ا بـر عملكـرد بـاليني آن هـا تأثيرگذار نمي باشد و تنها 25% پرستاران موافق تأثيرگذاري برنامه هاي بازآموزي بر عملكرد باليني آن ها مي باشد. 63% پرستاران معتقد بودند كه مشاركت مناسبي در برنامـه هـ اي بــازآموزي توســط سرپرســتاران و ســوپروايزران صــورت نمي پذيرد. 89% پرستاران عنوان كرده اند كه حجـم كـاري آن ها براي شركت در برنامه هاي بازآموزي مناسـب نبـودهاست (جدول شماره 2).
مهم ترين عوامل تأثيرگذار در برنامه هاي بـازآموزياز ديـدگاه پرسـتاران شـامل نيازسـنجي قبـل از برگـزاري برنامــه هــا (51/0±19/4)، ارزشــيابي پرســتاران قبــل (60/0±23/4) و بعد از برنامـه بـازآموزي (55/0±21/4) و حجم كاري (59/0±47/4) عنوان شده است (جدول شماره 2).
با توجه به آزمون آماري t-test مشخص شـد كـهبــين ميــانگين نمــرات افــراد از لحــاظ جــنس، تأهــل و تحصيلات با ميانگين كـل پرسشـنامه اخـتلاف معنـاداريوجود ندارد (05/0>p). و همچنين آزمـون واريـانس يـكطرفه (Anova) نشان داد كـه اخـتلاف معنـا داري بـينميانگين كل پرسشنامه با ميانگين نمـرات افـراد از لحـاظ سن، وضعيت استخدام و سابقه كار پرستاران وجـود نـدارد (05/0>p) (جدول شماره 3و4).
جدول 1- توزيع فراواني مطلق و نسبي ويژگي هاي دموگرافيك پرستاران
درصد فراواني مطلق ويژگي هاي دموگرافيك پرستاران
٪63 171 زن جنس
٪37 99 مرد ٪100 270 جمع ٪53 143 30-20 سال سن
٪40 108 40-31 سال ٪7 19 41 سال و بالاتر ٪100 270 جمع ٪62 167 مجرد وضعيت تأهل
٪38 103 متأهل ٪100 270 جمع ٪44 119 رسمي نوع استخدام
٪25 67 پيماني ٪17 46 قراردادي ٪14 38 طرحي ٪100 270 جمع ٪92 248 كارشناسي سطح تحصيلات
٪8 22 كارشناسي ارشد ٪100 270 جمع ٪52 140 5-1 سال سابقه كار
٪28/5 76 10-6 سال ٪11/5 32 15-11 سال ٪8 22 16 سال و بالاتر ٪100 270 جمع

جدول 2- عوامل تأثيرگذار در برنامه هاي بازآموزي بيمارستان هاي آموزشي درماني شهر گرگان از ديدگاه پرستاران
ميانگين و انحراف معيار كاملاً مخالفم مخالفم نظري ندارم موافقم كاملاً موافقم 3/52±0/23 %53 %23 %2 %10 %12 مطابقت داشتن موضوعات مطروحه در برنامههاي بازآموزي
2/99±0/41 %33 %24 %12 %10 %21 استفاده از مطالب كاربردي براي بهتر انجام دادن وظايف
3/44±0/24 %51 %24 0 %12 %13 تناسب موضوع انتخاب شده با بخش در حال كار
3/51±0/52 %67 %22 %7 %3 %1 نحوه انتخاب مدرس (تنها با نظر سوپروايزر آموزشي)
3/60±0/71 %65 %12 %8 %12 %3 تسلط مدرس به بحث و مطالب آموزشي
3/59±0/69 %65 %11 %7 %13 %4 فعال بودن پرسنل به بحث توسط مدرس
3/21±0/48 %36 %34 %10 %14 %6 به كارگيري روش هاي تدريس نوين (حل مسأله و …)
2/77±0/25 %20 %31 %5 %23 %21 كيفيت مناسب جزوات آموزشي (به روز بودن آنها و …)
3/29±0/42 %38 %20 %2 %29 %11 كنترل و نظارت و بازخور مناسب
* 4/19±0/51 %76 %10 0 %8 %6 انجام نيازسنجي قبل از برگزاري برنامهها
* 4/23±0/60 %79 %14 %2 %4 %1 ارزشيابي پرستاران قبل از برنامه بازآموزي
* 4/21±0/55 %78 %15 %1 %5 %1 ارزشيابي پرستاران بعد از برنامه بازآموزي
2/91±0/43 %30 %26 %14 %20 %10 به كاربردن موارد آموزش داده شده در بالين
3/11±0/36 %34 %31 %2 %12 %21 اطلاع رساني به موقع برنامههاي بازآموزي
2/66±0/42 %14 %28 %6 %38 %14 مناسب بودن مكان اجراي برنامههاي بازآموزي
3/22±0/72 %59 %31 %8 %2 %8 مناسب بودن زمان اجراي برنامههاي بازآموزي
2/72±0/38 %21 %39 %1 %25 %14 تأثير برنامه بازآموزي بر نحوه عملكرد افراد
3/18±0/29 %46 %23 %2 %20 %12 وجود نظم در برنامه ها از نظر شروع و پايان
3/39±0/74 %58 %34 %6 %2 0 مداوم بودن برنامههاي بازآموزي
3/48±0/68 %62 %11 %9 %10 %8 كافي بودن تجهيزات آموزشي (اسلايد، كامپيوتر و …)
3/12±0/31 %42 %35 %3 %12 %8 كيفيت بالا خدمات پشتيباني و اجرايي دوره (امكانات)
3/53±0/71 %63 %27 %5 %3 %2 مشاركت مناسب سرپرستار و سوپروايزر در برنامهها
* 4/47±0/59 %89 %11 0 0 0 حجم كاري مناسب براي شركت در برنامهها
2/96±0/51 %30 %24 %4 %24 %20 داشتن انگيزه براي شركت در برنامهها
3/24±0/34 %35 %24 %5 %23 %13 رضايت داشتن از برنامههاي بازآموزي
3/63±0/48 جمع كل ميانگين و انحراف معيار

جدول 3- مقايسه ميانگين نمرات افراد از لحاظ جنس، تأهل و تحصيلات با ميانگين كل پرسشنامه
آزمون آماري t-tes درجه آزادي (df) آماره آزمون(t) ميانگين و انحراف معيار ويژگي هاي دموگرافيك پرستاران
p=0/211 2 1/024 3/41±0/34 زن جنس
3/53±0/49 مرد p=0/324 2 1/115 3/23±0/52 مجرد وضعيت تأهل
3/37±0/18 متأهل p=0/121 2 1/401 3/83±0/28 كارشناسي سطح تحصيلات
3/65±0/61 كارشناسي ارشد
جدول 4- مقايسه ميانگين نمرات افراد از لحاظ سن، وضعيت استخدام و سابقه كار با ميانگين كل پرسشنامه
آزمون آماري ANOVA درجه آزادي (df) آماره آزمون(t) ميانگين و انحراف معيار ويژگي هاي دموگرافيك پرستاران
p=0/723 4 0/415 3/81±0/12 30-20 سال سن
3/59±0/39 40-31 سال 3/43±0/42 41 سال و بالاتر p=0/133 4 1/322 3/97±0/09 رسمي نوع استخدام
3/42±0/29 پيماني 3/68±0/71 قراردادي 3/52±0/24 طرحي p=0/411 4 0/934 3/83±0/69 5-1 سال سابقه كار
3/51±0/74 10-6 سال 3/67±0/33 15-11 سال 3/89±0/29 16 سال و بالاتر بحث

نياز به برنامه هاي بازآموزي براي پرسـتاران امـري پذيرفته شده است و اكنون مطالعات به كشف روش هايي با اثربخشي بيشتر معطوف است. يكي از راه هـاي بسـيار خوب و مهم ارتقاي كيفيت برنامه هاي بازآموزي، بررسـي نظرات آموزش گيرندگان، طراحـي و اجـراي برنامـه هـاي بازآموزي مطابق با نظرات و ديدگاه هاي آنـان اسـت كـه مي تواند در تضمين كيفيت آموزش مداوم مؤثر باشد.
نتايج ايـن پـژوهش نشـان داد كـه 53% پرسـتارانكـاملاً مخ الف اي ن بودن د كـه موض وعات مطروحـه در برنامه هاي بازآموزي با نياز حرفه اي و بخش در حـين كـار آن ها متناسب بوده است. در صورتي كه فرماني و محمدي نيز در مطالعه خود به اين نتيجه دست يافتنـد كـه 3/52% پرستاران ميزان مطابقت محتوي برنامه هاي آموزش مداوم با نياز حرفهاي را در حـد متوسـط ارزيـابي كـرده انـد (9).
موسوي و همكاران در يك بررسي مقطعي روي 228 نفـرپرستار شاغل در بيمارستان هاي وابسته به دانشـگاه علـوم پزشكي اهواز نشـان دادنـد كـه 80% پرسـتاران در طـولكلاس هاي بازآموزي اطلاعاتي را مي آموزند كه تناسبي بـابخش هايي كه در آن كار مي كنند ندارند و 60% پرسـتارانبا انجام آموزش ضمن خدمت و برنامه هاي بازآموزي با اين شيوه مخالف بودند (12). اما در مطالعه زاهدپاشا و كنعـانيكـه در شـهر بابـل انجـام شـد 68% از شـركت كننـدگان نظرشان اين بوده كـه محتـوي برنامـه بـازآموزي بـا نيـاز حرفه اي آنان متناسب بوده است (13) كه با مطالعه حاضر هم خواني ندارد شايد يكي از علل آن، عدم توجـه بـه نيـازپرستاران در طراحي برنامه هاي بـازآموزي و عـدم بررسـيصلاحيت هاي آنان قبل از برگـزاري برنامـه هـا باشـد. بـه طوري كـه 76% پرسـتاران مطالعـه مـا معتقـد بودنـد كـهســوپروايزر آموزشــي و سرپرســتاران قبــل از برگــزاريبرنامه هاي بازآموزي، نياز آموزشي و صلاحيت هاي آنـان راارزيابي نمي كنند. Bahn نيز در مطالعه اكتشافي خود بـهاين نتيجه رسيد كـه جهـت ارتقـاي كيفيـت برنامـه هـ اي بازآموزي، توجه بـه تطـابق محتـوا بـا نيازهـاي آموزشـيپرستاران اهميت دارد (14). در واقع نيازسنجي با شناسايي نيازها و اولوي ت هـاي يـادگيري، بسـتر مناسـبي را بـراي ارتقـاي دانـش و عملكـرد پرسـتاران و در نهايـت ارتقـاي كيفيت مراقب تهاي پرستاري فراهم مي آورد.
در اين پژوهش تنها 25% پرستاران موافق بودند كه برنامه هاي بازآموزي بر عملكرد آن هـا در بـالين تأثيرگـذار بوده است. در صورتي كه در مطالعه Nalle و همكـاران نقش برنامه هاي بـازآموزي را در بهبـود دانـش و مهـارتپرستاري 83% مفيد دانستند (15). به نظـر مـي رسـد ايـن تفاوت مي تواند در نحوه برگـزاري برنامـه هـاي بـازآموزي (عدم استفاده از اصول برنامه هاي بـازآموزي بـه خصـوصاصل تداوم، تكرار و تمرين و در نهايـت بـازخورد مـؤثر در برگزاري آن ها)، باشد. چـرا كـه برنامـه هـاي بـازآموزي در صورتي مي توانـد بخشـي از طـرح بهسـازي و پيشـرفت نيروي انساني شود كه صحيح و اصولي برگزار شود.
در اين مطالعه تنها 23% پرستاران از نحوه برگزاري برنامه هاي بازآموزي در بيمارستان ها رضايت داشـتند و بـهترتيـب 35 و 42% از پرسـتاران مخـالف و كـاملاً مخـالف برگزاري برنامه هاي بازآموزي بدين شكل هستند. بـه نظـرمي رسد يكي از دلايـل عـدم نارضـايتي، عـدم اسـتفاده اراساتيد مجرب (65% كاملاً مخالف)، امكانـات و تجهيـزات آموزشي (62% كـاملاً مخـالف )، مكـان و زمـان برگـزاريبرنامه ها (59% كاملاً مخالف) بوده است. در مطالعه اي كـهدر دانشگاه علوم پزشكي هرمزگان نيز انجام شـد ، يكـي ازدلايل نارضايتي فراگيران از برنامه هاي بـازآموزي را عـدماستفاده از اساتيد مجـرب و وسـايل كمـك آموزشـي ذكـر كرده اند (16). همچنين براساس مطالعه محمدي و دادخواه در اردبيل، 54% از پرسـتاران نحـوه اسـتفاده از وسـايل و تجهيزات را در امر آموزش ضعيف ارزيابي نمودند (17) كه با مطالعه مـا هـم خـواني دارد . توجـه بـه مكـان و زمـان
برگ زاري و تجهي زات كامـل آموزش ي در برنام ه ه اي بازآموزي، مي تواند منجر به افـزايش انگ يـزه و بهـره وري شود، زيرا طبق قـانون آمـادگي در يـادگيري، حضـور در كلاس بعد از شب كاري و عدم آمادگي جسمي و روحـي رواني باعث افت شديد يادگيري خواهد شد. كه ا يـن امـر مربوط به فقدان سالن هاي كنفرانس مجهـز و مناسـب بـا تجهيزات در بيمارستان هاي آموزشي شهر بوده كه م كـان مناسبي را براي شركت كنندگان در برنامه هاي بـازآموزي ايجاد ن كـرده اسـت . بـه همـين دل يـل از زمـان و م كـان برگزاري برنام ههاي بازآموزي در اين شهر رضايت كامـل حاصل نشده است كه نتايج اين تحقيق نيز بيانگر همـين مطلب است.
فشار و حجم كاري نامناسب پرسـتاران (89% كـاملاً مخالف) براي شركت در برنامه هاي بازآموزي نيز يكي ديگـراز دلايل نارضايتي آنان بود. در مطالعـه جلالـي و همكـاران شيفت و فشار كاري بالا، مهم ترين علت در شـركت نكـردنپرستاران در برنامه هاي بازآموزي عنوان شده اسـت (18). در مطالعه ديگري، فشار كاري و نيز ايجـاد فشـار كـاري بـرايهمكاران، به عنوان مانع شـركت در برنامـه هـ ا و در نهايـت نارضايتي افراد از برنامه ها ذكـر شـده اسـت (19). بـه نظـرمي رسد كه برنامه هاي بازآموزي بدون هماهنگي و مشاركت و بدون در نظر گرفتن فشار كاري پرستاران انجام مي گيـرد .
و آموزش توسط سوپروايزران آموزشي در حد اداي تكليف و حداقل براي گواهي گرفتن پرسنل كافي باشد و نه با هدف ارتقـاء و حفـظ شاي سـتگي پرسـنل برگـزار شـده باشـد. در صورتي كه در كشورهاي عموماً توسعه يافته از بازآموزي به عنوان ابزار تجديد صلاحيت و تمديد پروانه كـار پرسـتاران استفاده مي شود (20).
نتايج پژوهش نشان داد كـه 20% پرسـتاران بـرايشركت در برنامه هاي بازآموزي انگيزه كافي داشتند. بديهي است در صـورت وجـود انگ يـزه هـاي كـم و نامناسـب در شركت كنندگان، حتي اگر از محتـوا و روش هـاي مطلـوبآموزشي نيز استفاده شود، اثربخشي برنامه مطلوب نخواهد بود. تنظيم محتوا و نحـوه اجـراي بـازآموزي هـا براسـاس د يـدگاه مخـاطبين بـا طراحـي و اجـراي يـك سيسـتمني ازسـنجي علمـي از افـراد ذينفـع و صـاحب نظـر در بازآموزي ها و همچنين استفاده از روشهاي جديد تدريس در ارايه برنامه ها مي توانـد در افـزايش انگ يـزه شـركت و حضور فعال فراگيران در برنامه هاي بازآموزي مـؤثر باشـد (21). بديهي است اگر عناوين و مباحث انتخاب شده براي بـازآموزي از جـذابيت برخـوردار نبـوده و براسـاس ن يـاز پرستاران شرك تكننده انتخاب نشده باشد، موجبات جلـب توجه كافي شركت كنندگان را فراهم نمي نمايد.
عامل مهم ديگري كه به نظر مي رسد نقش مهمي در تأثير برنامه هاي بازآموزي داشـته باشـد و ي افتـه هـاي مطالعه حاضر را تاحدي توضيح دهد، ارزشـيابي پرسـتارانقبل و بعد از برنامـه بـازآموزي اسـت. امـامزاده قاسـمي در مطالعه نيمه تجربي خود توانست با ارزشيابي پرستاران قبل از مداخله و تعيين نيازهاي آموزشي و برنامه ريزي آموزشي براساس نقاط قوت و ضعف آنان، عملكرد پرسـتاران گـروهآزمون را در ارايه مراقبت هاي پرستاري بهبـود بخشـد (3). همچنين قطعـاً بـر كسـي پوشـيده نيسـت كـه ارزشـيابيپرستاران قبل از برگزاري بـازآموزي كمـك بـه شناسـايي نقاط ضعف و قوت و توانمندي هاي آنان كرده و در تـدوين برنامه ه ا مي توانند نقش تعيينكننده اي داشته باشـند و نيـز ارزشيابي پرستاران بعـد از بـازآموزي مـلاك خـوبي بـرايمشخص شدن تأثير برنامه ها بر دانش، آگـاهي و عملكـردپرستاران، شناسايي نقـاط ضـعف و قـوت نحـوه و اجـرايبرنامه ها اعم از مدرس، محتوي درس و … باشد. از جملـهمحدوديت هاي پژوهش حاضر، مقطعي بـودن مطالعـه، بـهكار نبردن روش هاي معتبرتر سنجش باليني مثل مصـاحبهو همچنين شرايط روحي و رواني پرستاران كـه بـر نحـوهپاسخ دهي به سؤالا ت تأثيرگذار بود.

نتيجهگيري

اهميت دادن به برنامه هاي بـازآموزي در پرسـتاريامري مهم است چرا كه برگـزاري برنامـه هـ اي بـازآموزياصـولي و اسـتاندارد مـي توانـد بـر كيفيـت مراقبـت هـاي پرستاري تأثيرگذار باشد. در نتيجه براي افزايش كيفيـت و تأثير اين برنامه ها بر آگـاهي ، دانـش و عملكـرد پرسـتاران پيشــنهاد مــي شــود : 1- در موضــوع و شــيوه اجرا يــي برنامه هاي بازآموزي بازنگري صورت پـذيرد 2- از اصـولبرنامه هاي بازآموزي (اصـل تناسـب، اصـل تـداوم، اصـلمسأله محوري، اصل اسـتقلال ، اصـل مشـاركت و …)، در برگزاري برنامه ها استفاده شود 3- ارزشـيابي و نيازسـنجيمستمر از پرسـتاران قبـل و بعـد از برگـزاري برنامـه هـاي بازآموزي انجام شود 4- با فراهم كردن زمان مناسب براي برگزاري بازآموزي و كاهش حجم كاري پرستاران، فرصت استفاده كامل از برنامه ها براي آنان ايجاد شود.

تشكر و قدرداني

از تمامي مسـ ؤولين و پرسـتاران عزيـز كـه نهايـتهمكاري را براي اجراي ايـن طـرح داشـته انـد ، صـميمانه سپاسگذاري مي كنيم. در پايان لازم به ذكر است كه اين مقاله مستخرج بخشي از پايان نامه دوره كارشناسي ارشـد در رشته آموزش پرستاري است كه در تـاريخ 13/2/90 بـاشماره ثبت 273/35/پ/گ در معاونت پژوهشي دانشـگاه تربيت مدرس تهران مورد تصويب قرار گرفته و انجام شده است.
منابع

– Marzuki M, Hassan H, Wichaikhum O, Nantsupawat R. Continuing Nursing Education: Best Practice Initiative in Nursing Practice Environment. Procedia – Social and Behavioral Sciences. 2012; 60: 450-455.
– Brestovacki B, Milutinovic D. Continuing education of paediatric nurses in Vojvodina, Serbia. Nurse Education Today. 2011; 31(5): 461-465.
– Emamzadeh Ghassemi H, Vanaki Z, Memarian R. [The affect of applying executive in-service nurses education model on quality of nursing care]. Master Seinces Thesis, Tehran, Faculty of Medicine, Tarbiat Todarres University, 2000. (Persian)
– Sulivan EJ, Decker PJ. Effective management in nursing. 3th ed. Addison Welsy Publishing Co; 2008. P. 450.
– Shacklock K, Brunetto Y. The intention to continue nursing: work variables affecting three nurse generations in Australia. Journal of Advanced Nursing. 2012; 68(1): 36-46.
– Mehri F. [The importance of Training]. Journal of Knowledge Nursing. 2008; 12(5): 9-10. (Persian)
– Gallagher L. Continuing education in nursing: A concept analysis. Nursing Education Today. 2007; 27: 466-473.
– Emamzadeh Ghassemi H, Vanaki Z, Memarian R. [The affect of applying executive in-service nurses education model on quality of nursing care]. Iranian Journal of Medical Education. 2004; 4(12): 13-21. (Persian)
– Farmani P, Mohammadi SH. [Nurses viewpoint tamin ejtemaei karaj and shahriar hospitals about nursing continuing education]. Iranian Journal of Medical Education. 2011; 11(3): 336-8. (Persian) 10 – Hosseini M, Karimi Z, Moemeni E, Abassi A, Sadat J. [Perspective of nurses working in medicaltraining hospitals in Kohkiloyeh and Boyer-Ahmad province towards continuing education]. Journal of Medical Hormozgan. 2012; 16(1): 73-80. (Persian)
– Peter L, Neatherlin JS. Texas nurses respond to mandatory continuing education. J Contin Educ Nurs. 2001; 32: 126-132.
– Mosavi A, Shayesteh H, Sharghi far F, Mosavi Z. [Evaluation of nursing continuing education program for nursing personnel to hospitals Ahwaz University of Medical Sciences]. Congress on Nursing and Midwifery Education. 2005; 35. (Persian)
– Zahedpasha Y, Kanani J. [A survey on the opinions of participators about CME in Babol University of Medical Sciences-2000]. Tab and Tazkieh Journals. 2001; 11: 18-23. (Persian) 14 – Bahn D. Orientation of nurses towards formal and informal learning: motives and perceptions. Nurse Education Today. 2007; 27(7): 723-30.
– Nalle MA, Wyatt TH, Myeres CR. Continuing education needs of nurses in a voluntary continuing nursing education state. J Contin Educ Nurse. 2010; 41(3): 107-115.
– Safa A, Kheirandish M, Zare Sh, Asghari N, Safa H. [A survey comments public doctors of bandar abbas city about continuing education programs]. Hormozgan Medical Journal. 2006; 10(2): 173-7. (Persian)
– Mohammadi M, Dadkha B. [Continuous medical education from view of nursing personal working in Ardabilhospital]. Journal of Ardabil University of Medical Sciences & Health Services. 2005; 3: 271-277. (Persian)
– Jalali R, Abdolmaleki P, Kahrizi M. [Nurses viewpoint about continuing education]. Journal of Kermanshah University of Medical Sciences. 2006; 10(1): 75-67. (Persian)
– Horiuchi Sh, Yaju Y, Koyo M, Sakyo Y, Nakayama K. Evaluation of a web-based graduate continuing nursing education program in Japan. Nurse Education Today. 2009; 29(2): 140-149. 20 – Desley H, Anthony T, Deborah P. Access to and support for continuing professional education amongst Queensland nurses: 2004 and 2007. Nurse Education Today. 2010; 30: 142-149.
21 – Vahidshahi K, Mahmoudi M, Shahbaznezhad L, Ghafari Saravi V. [The Viewpoints of General Physicians toward Continuing Medical Education Programs’ Implementation Status and the
Participants’Motivation]. Iranian Journal of Medical Education. 2007; 7(1): 161-167. (Persian)
Evaluation of retraining programs from the perspective of nurses in training hospitals of Gorgan, Iran

Kavosi A (MSc.) – Memarian R (Ph.D) – Vanaki Z (Ph.D) – Parviniannasab AM (MSc.).

Introduction: With technological and information progress in medical fields, it is a necessity to organize retraining programs to promote knowledge and skills of nurses and ultimately improve the quality of nursing services in hospitals. In addition, implementation of correct, complete and comprehensive programs requires effective assessment. Therefore, the aim of this study is to evaluate perspective of nurses about retraining programs in Gorgan training hospitals.
Method: In this descriptive and analytical study, 270 nurses in four medicaltraining hospitals affiliated to Golestan University of Medical Sciences were recruited randomly into the study. Data were collected using Self-made questionnaire in two parts, demographic information and questions related to the research objectives (significant factors in re-education programs). Data were collected and analyzed using SPSS16 software and doing descriptive (Frequency, mean, standard deviation) and inferential statistics (T-test, Anova), and considering levels of significance (P <0.05).
Results: According to the perspective of nurses, the most significant factors in retraining programs were: assessment of the program (mean and standard deviation: 19.451.0), nurses’ evaluation before (23.460.0) and after (21.455.0) retraining programs, and nurses’ work load (47.459.0).
Conclusion: Attaching importance to retraining in nursing is imperative. In order to improve the quality of these administrative practices, application of principals in retraining programs, persistent needs assessment before implementation of the program and reduction of nurses’ workload is recommended.

Key words: Retraining, hospital, nurses

Received: 28 August 2013 Accepted: 7 December 2013

00



قیمت: تومان


پاسخ دهید