مقياس جهاني سازمانها – اتحاديهها و جوامع متعدد در ارتباط با اين نوع کشاورزي شکل گرفته اند و قالب مفهوم کشاورزي جايگزين فعاليت ميکنند بدون شک از تعاريف کشاورزي پايدار ميتوان استنباط کرد که توسعه روستايي و پايداري کشاورزي ارتباط تنگاتنگ و مستقيمي با هم داشته اند و بر هم اثر دارند. اگرچه در بسياري از کشورهاي جهان سوم از جمله ايران به اين دو مقوله توجه چنداني نشده است، اما ميتوان اذعان داشت که توسعه روستايي به ويژه مبتني بر پايداري کشاورزي دور از دسترس نميباشد و ميتوانيم اهداف اقتصادي چون بالا رفتن راندمان توليد، افزايش درآمد اقتصادي ناحيه، اهداف اجتماعي نظير فقر و بالا بودن استانداردهاي سواد جامعه عمل بپوشانند.

1-3- اهميت و ضرورت پژوهش:
اهميت کشاورزي براي روستا موجب شده تا بسياري از متخصصين توسعه، کشاورزي را به عنوان استراتژي و راهبرد اصلي توسعه روستايي تلقي کنند. مهمترين و اساسيترين مبحث در زمينه ارتباط کشاورزي و روستا نقش و وظيفه کشاورزي به عنوان فعاليت اقتصادي اصلي و عمده روستايي است. کشاورزي از اين رو همواره سهم اساسي در حيات روستايي داشته است. اين وضعيت بخصوص در کشورهاي جهان در حال توسعه از اهميت و شفافيت بيشتري برخوردار است.مولت معتقد است که اين واقعيت زمينه ساز و موجد تعهد و سهم فراواني براي کشاورزي در توسعه روستايي است (مولت1،1370)
توسعه کشاورزي در بعد اجتماعي، کشاورزي عاملي تعيين کننده در حفظ انسجام اجتماعي و تقويت ساختار اجتماعي – فرهنگي روستا است. کشاورزي بزرگترين و مهمترين پارامتر براي ثبات و امنيت سياسي، اجتماعي و اقتصادي در روستا بشمار مي رود. کشاورزي مهمترين مشارکت را در ايجاد تعاون و همکاري در روستا، ايجاد عدالت اجتماعي و ارتباط سالم اجتماعي و جلوگيري از معضلاتي چون اعتياد و غيره داشته و هم اين موارد هنگامي محقق است که کشاورزي رو به توسعه و پويا وجود داشته باشد.توسعه کشاورزي مي تواند زمينه هاي جذب امکانات و خدمات را در روستا فراهم آورده و عامل مهمي در جلوگيري از بيکاري وپيامد هاي منفي و معضلات ناشي از آن باشد.

1-4- اهداف پژوهش
1-4-1- هدف كلي
تعيين شاخصهاي پايدار کشاورزي و اثر آن بر توسعه روستايي

1-4-2- اهداف جزئي
1- بررسي تاثير عوامل طبيعي بر پايداري کشاورزي
2- بررسي تاثير عوامل اقتصادي و مديريتي بر پايداري کشاورزي
3- بررسي ارتباط بين عوامل پايداري کشاورزي و توسعه روستايي

1-5- فرضيههاي پژوهش
1-5-1- فرضيه اصلي: بين عوامل پايداري کشاورزي با توسعه روستايي ارتباط مستقيم وجود دارد.
1-5-2- فرضيه فرعي:
1- بين عوامل طبيعي با پايداري کشاورزي ارتباط مستقيم وجود دارد.
2- بين عوامل اقتصادي و مديريتي با پايداري کشاورزي ارتباط مستقيم وجود دارد.

1-6 روش تحقيق
در اين پژوهش توصيفي- تحليلي است. فرآيند به اين صورت است بعد از مطالعات ميداني و جمع آوري اطلاعات مربوط به شاخصهاي توسعه روستايي و شاخصهاي پايداري کشاوري ميزان پايداري دو مولفه و رابطه بين آنها از طريق آزمون ها و ضرايب آماري چون ضريب همبستگي اسپيرمن مشخص خواهد شد. همچنين با استفاده از طيف ليکرت و امتيازات ان شاخصها و متغيرهاي مولفه پايداري کشاورزي رتبه بندي و اولويت بندي مي شوند.

1-7- جامعه آماري
جامعه آماري اين تحقيق، سرپرستان خانوار کشاورزي روستاهاي دهستان کوهستان از بخش مرکزي شهرستان بهشهر خواهد بود. مطابق با آمارهاي جهاد کشاورزي اين شهرستان، کل جامعه آماري برابر 2545 نفر است .

1-8- نمونه و روش نمونه گيري
با توجه به حجم جامعه آماري و از طريق فرمول کوکران، حجم نمونه معادل 331 نفر انتخاب شده است. روش نمونه گيري تصادفي از نوع طبقهاي مي باشد.

1-9- قلمرو مکاني و زماني پژوهش:
1-9-1- قلمرو مکاني: روستاهاي دهستان کوهستان از بخش مرکزي شهرستان بهشهر

موقعيت نسبي و رياضي شهرستان بهشهر:
شهرستان بهشهر با وسعت معادل 27/1416 در 35 کيلومتري استان مازندران واقع شده است. اين شهرستان از سمت شمال به درياي خزر از جنوب به استان سمنان و از مشرق به شهرستان گلوگاه و از غرب به شهرستان نکاء منتهي شده است.از نظر طول و عرض جغرافيايي اين شهرستان بين 25-36 درجه عرض شمالي و 15-53 درجه تا 9-54 درجه طول شرقي واقع شده.از نظر مورفولوريکي در بخش کوهستاني و جلگه اي شکل گرفته است به همين دليل از تنوع آب و هوايي برخوردار است. شيب عمومي شهرستان از سمت جنوب به شمال است که در منطقه جلگه اي شيب کاهش مييابد. از نظر تقسيمات سياسي داراي 3 شهر (بهشهر- رستمکلاء- خليلشهر) ميباشد و 111 نقطه روستايي در قالب 2 بخش و 5 دهستان (کوهستان- ميانکاله- شهداء- عشرالشتاق- پنجهزاره) ميباشد. و بر اساس آخرين سرشماري داراي 152879 نفر جمعيت ميباشد که 107413 نفر جمعيت شهري و 45466 نفر جمعيت روستايي ميباشد. (سالنامه آماري استان مازندران 1387).

کشاورزي شهرستان بهشهر
سطح کل اراضي شهرستان 61871 هکتار است که با توجه به شرايط آب وهوايي منطقه و با احتساب ضريب کشت 2/1 در شهرستان بهشهر سطح زير کشت آن 65200 هکتار مي باشد که اين مقدار سطحي معادل 21000 هکتار کشت آبي و 44200 هکتار کشت ديم اختصاص دارد. ميزان کل توليدات کشاورزي 646636 تن بوده که از اين ميزان توليد محصول زراعي 472831 تن و محصولات باغي 115953 تن محصولات دامي و آبزيان 57852 تن مي باشد (جهاد کشاورزي شهرستان بهشهر).

1-9-2- قلمرو زماني: قلمرو زماني پژوهش در سال 92-91 مي باشد.

فصل دوم
ادبيات و پيشينهي تحقيق

2-1 مقدمه
ضعف مديريت و برنامهريزي از دلايل اصلي عدم دستيابي روستاهاي محروم به امکانات لازم براي رسيدن به سطوح بالاي توسعه به شمار ميرود. يکي از پيش شرطهاي توسعة روستايي ايجاد هماهنگي ميان برنامههاي توسعة همه جانبة روستايي محلي و طرحهاي منطقه اي، بخشي و ملي است که در اين ميان، توجه به توسعة کشاورزي و زمينه هاي بهبود وضعيت کشاورزان بسيا ر اهميت دارد. از اين رو، با در نظر گرفتن ابعاد مختلف توسعة کشاورزي و استفاده از فنون نوين، هر گونه تلاش در اين زمينه باعث خواهد شد که برنامه ريزان به درکي شفاف از صورت مسئله يا همان نابرابري مناطق مختلف برسند و در مراحل بعد، بتوانند براي رفع اين مشکل چاره انديشي کنند.(هانت2،1376).

2-2 ادبيات تحقيق
2-2-1- مفهوم و ماهيت توسعه ي روستايي
برداشت مشترک از مفهوم توسعه حاکي از اين است که هدف اساسي توسعه، رشد و تعالي همه جانبهي جوامع انساني است و از اين رو شناخت و درک شرايط و مقتضيات جوامع انساني و نيازها و تقاضاهاي آنان در ابعاد مادي و معنوي از جمله اقدامات اساسي در مسير پيشرفت و توسعه تلقي مي شود. از آنجا که روستاها و مردم ساکن در آنها داراي شرايط، امکانات و مسائل خاص خود هستند، بنابراين توسعه روستايي ضرورت و توجيه پيدا مي کند. (حسن زاده دلير،1380).
در تعريف توسعه روستايي آمده است؛ فرايند همه جانبه و پايداري است که در چارچوب آن “توانايي هاي اجتماعات روستايي” در جهت رفع نيازهاي مادي و معنوي و کنترل مؤثر بر نيروهاي شکل دهندهي نظام حکومت محلي (اکولوژيکي، اجتماعي، اقتصادي و نهادي) رشد و تعالي مييابد، ولي با توجه به وجود فقر مطلق و گسترده در روستاهاي مناطق مختلف جهان، يعني جمعيت زيادي که در تأمين نيازهاي اساسي و حداقل خود با مشکل مواجه اند، توسعهي روستايي و برنامههاي آن در سطح جهاني و در عمل بيشتر متوجه فقرزدايي و تأمين نياز هاي اوليهي اساسي فقرا است.
در همين راستا است که رابرت چمبوز، از صاحب نظران توسعهي روستايي، معتقد است که توسعهي روستايي را هبردي است براي توانمندسازي گروه خاصي از مردم شامل زنان و مردان فقير، و توسعهي روستايي بايد اين گروه را وادار سازد تا آنچه را که موردنياز خود و فرزندان شان است تأمين نمايند، کمک کردن به فقير ترين گروه هاي روستايي تا بتوانند از منابع توسعه حداکثر استفاده را ببرند. (شهبازي، 1376)
همچنين از ديدگاه بانک جهاني، توسعه ي روستايي، راهبردي است که به منظور بهبود زندگي اجتماعي و اقتصادي گروه خاصي از مردم يعني روستاييان فقير طراحي شده است. اين فرايند شامل گسترش منافع در بين اقشاري است که در مناطق روستايي در پي کسب معاش هستند. اين گروه شامل کشاورزان خرده پا، کشاورزان بي زمين و خوش نشينان روستايي است.

2-2-2- توسعه پايدارچيست؟
توسعه پايدار3 در حقيقت ايجاد تعادل ميان توسعه و محيط زيست است. در سال 1980 براي نخستين بار نام توسعه پايدار در گزارش سازمان جهاني حفاظت از منابع طبيعي4 آمد. اين سازمان در گزارش خود با نام استراتژي حفظ منابع طبيعي اين واژه را براي توصيف وضعيتي به كار برد كه توسعه نه تنها براي طبيعت مضر نيست، بلكه به ياري آن هم مي‌آيد.
پايداري مي‌تواند چهار جنبه داشته باشد: پايداري در منابع طبيعي، پايداري سياسي، پايداري اجتماعي و پايداري اقتصادي. در حقيقت توسعه پايدار تنها بر جنبه زيست محيطي اتفاقي تمركز ندارد بلكه به جنبه‌هاي اجتماعي و اقتصادي آن هم توجه مي‌كند. توسعه پايدار محل تلاقي جامعه، اقتصاد و محيط زيست است.
يكي از مهمترين رويدادهاي بين‌المللي كه در زمينه توسعه پايدار وجود دارد، نشست جهاني توسعه پايدار5 است. در اين نشست توافق‌هايي در زمينه توسعه پايدار ميان شركت‌كنندگان انجام شد.
كاهش تعداد افرادي كه دسترسي به آب ندارد به نصف تا سال 2015 ميلادي، به حداقل رساندن مواد شيميايي كه بر سلامتي انسان و طبيعت اثرات مخرب مي‌گذارند تا سال 2020 ميلادي، نصف كردن سرعت كاهش ذخيره‌هاي دريايي و رساندن منابع دريايي به سطحي پايدار تا سال 2015 ميلادي، كاهش روند از بين رفتن تنوع طبيعي تا سال 2010 ميلادي، افزايش پايداري در استفاده از انرژي‌هاي تجديدشونده و برنامه‌ريزي براي تدوين برنامه‌اي 10 ساله در مورد توسعه پايدار از اصلي‌ترين توافقات اين نشست بود.
هرچند اين روزها بسياري از دولتمردان و فعالان زيست محيطي به دنبال رسيدن به توسعه پايدار هستند، اما برخي فعالان زيست محيطي اين گزينه را براي حفظ محيط زيست كافي نمي‌دانند. آنها معتقدند با توجه به روند استفاده از منابع تمام شونده و از بين بردن منابع در جهان واژه ” توسعه پايدار” مناسب نيست و بايد از لفظ جايگزيني چون “پايداري توسعه ” استفاده كرد تا اين مفهوم در ذهن تداعي نشود كه قرار است منابع جديدي توليد شود (ناصري، 1390 ).

2-2-3- تعاريف توسعة پايدار روستايي
بر اساس گزارش برانت لند، توسعة پايدار عبارت است از: “توسعهاي که نياز هاي کنوني جهان را تأمين کند، بدون اينکه توانايي نسلهاي آينده را در برآوردن نيازهاي خود به مخاطره افکند.” (برنامه عمران سازمان ملل متحد، 1377). کميسيون جهاني محيط زيست و توسعه نيز توسعة پايدار را چنين تعريف
مي کند: “جريان تغييري در استفاده از منابع، هدايت سرمايهگذاريها، سمتگيري توسعة فناوري و به طور کلي، تغيير نهادي است که با نيازهاي حال و آينده سازگار باشد” (نصيري، 1379). همچنين، به تعبير سازمان بهرهوري آسيا، توسعة پايدار راهبردي است براي ارتقاي بهرهوري و عملکرد زيست محيطي در راستاي “توسعة همه جانبة” اجتماعي و اقتصادي، و هدف آن ارتقاي مستمر کيفيت زندگي انسان است (آپو6،2005).
سازمان جهاني خواربار و کشاورزي (فائو) نيز متأثر از تعريف کميسيون جهاني محيط زيست و توسعه، توسعة پايدار را چنين تعريف ميکند: “توسعة پايدار عبارت است از مديريت و حفظ منابع پاية طبيعي و هدايت تغييرات فناور ي و سازماني به گونه اي که احتياجات حال و آيندة انسان را تأمين و برآورده سازد. توسعة پايدار موجب حفاظت زمين، آب، گياه، و منابع ژنتيکي حيوانا

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید